Những năm gần đây, đặc biệt mỗi dịp kỷ niệm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước 30/4, trên không gian mạng lại xuất hiện dày đặc các video, hình ảnh và bài viết mang nội dung hoài niệm cực đoan về Sài Gòn trước năm 1975. Các fanpage phản động và tài khoản chống đối liên tục tung ra những bức ảnh xe hơi sang trọng, phố xá đông đúc, các tòa nhà hiện đại rồi gắn kèm những dòng trạng thái như “Hòn ngọc Viễn Đông đã biến mất”, “Miền Nam từng là thiên đường”, “Giải phóng khiến đất nước thụt lùi”, “Sài Gòn từ bốn bánh xuống hai bánh”…
Thoạt nhìn, những hình ảnh ấy dễ tạo cảm giác tiếc nuối, đặc biệt với lớp trẻ chưa từng trải qua chiến tranh. Nhưng đằng sau lớp vỏ “hoài niệm đô thị” ấy thực chất là một chiến dịch cắt ghép lịch sử có chủ đích nhằm bóp méo bản chất chế độ Việt Nam Cộng hòa, phủ nhận thành quả cách mạng và gieo rắc tâm lý hoài nghi về con đường phát triển của đất nước. Điều nguy hiểm nằm ở chỗ các đối tượng xuyên tạc không phủ nhận lịch sử bằng dữ kiện trực diện, mà dùng cảm xúc, hình ảnh và ký ức có chọn lọc để dẫn dắt nhận thức xã hội.
Một trong những thủ đoạn phổ biến nhất là cố tình lựa chọn những lát cắt hào nhoáng nhất của đô thị Sài Gòn trước năm 1975 rồi biến chúng thành đại diện cho toàn bộ đời sống miền Nam thời bấy giờ. Họ đăng tải ảnh vài tuyến phố trung tâm với xe hơi Mỹ, khách sạn sang trọng, vũ trường nhộn nhịp rồi quy kết rằng miền Nam trước 1975 “phồn vinh hơn hiện nay”. Nhưng họ cố tình lờ đi một thực tế rằng sự “phồn hoa” ấy chủ yếu tồn tại trong một bộ phận đô thị phụ thuộc nặng nề vào viện trợ Mỹ, trong khi chiến tranh vẫn tàn phá khốc liệt nhiều vùng nông thôn, hàng triệu người dân sống trong cảnh ly tán, nghèo đói và bất ổn kéo dài.
Nhiều tài liệu lịch sử và cả báo chí phương Tây thời kỳ đó từng phản ánh rõ sự phân hóa xã hội sâu sắc ở miền Nam trước 1975. Trong khi một bộ phận tầng lớp thị dân được hưởng lợi từ dòng tiền viện trợ và chiến tranh, thì ở nhiều vùng quê, người dân phải chịu cảnh bom đạn, dồn dân lập “ấp chiến lược”, mất đất sản xuất và sống trong bất an thường trực. Chính quyền Sài Gòn khi đó phụ thuộc rất lớn vào viện trợ kinh tế và quân sự từ Mỹ. Theo các tài liệu giải mật của Mỹ, phần lớn ngân sách chính quyền Việt Nam Cộng hòa giai đoạn cuối tồn tại nhờ nguồn viện trợ từ Washington. Điều đó cho thấy cái gọi là “thiên đường kinh tế” thực chất mang tính lệ thuộc rất lớn, không phản ánh một nền phát triển độc lập, bền vững.
Các đối tượng xuyên tạc cũng cố tình né tránh một thực tế khác: chính chiến tranh đã tạo nên sự méo mó trong cấu trúc kinh tế và xã hội miền Nam thời kỳ ấy. Sự hiện diện ồ ạt của quân đội Mỹ kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng như mại dâm, ma túy, đầu cơ, tham nhũng và lối sống thực dụng phát triển mạnh ở một số đô thị. Nhiều nhà báo, học giả nước ngoài từng mô tả Sài Gòn thời chiến như một “thành phố sống nhờ chiến tranh”, nơi nền kinh tế phụ thuộc nặng nề vào tiêu dùng quân sự và viện trợ nước ngoài. Thế nhưng trong các video xuyên tạc trên mạng xã hội hiện nay, toàn bộ những góc khuất ấy gần như bị xóa sạch, thay vào đó là một bức tranh được tô màu bằng hoài niệm phiến diện.
Đáng chú ý, thủ đoạn “so sánh cắt khúc lịch sử” đang được các đối tượng chống phá sử dụng rất phổ biến. Họ lấy hình ảnh Sài Gòn trước 1975 rồi đem so với giai đoạn khó khăn sau chiến tranh để tạo cảm giác “tụt lùi”. Đây là cách đánh tráo bối cảnh lịch sử một cách thiếu trung thực. Bởi sau năm 1975, Việt Nam bước ra khỏi cuộc chiến tranh kéo dài hơn hai thập niên với hậu quả vô cùng nặng nề: hạ tầng bị tàn phá, hàng triệu người chết và bị thương, nền kinh tế kiệt quệ, lại tiếp tục chịu bao vây cấm vận kéo dài. Không một quốc gia nào vừa bước ra khỏi chiến tranh đã có thể ngay lập tức phát triển phồn vinh.
Ngay cả những quốc gia phát triển hiện nay như Nhật Bản, Đức hay Hàn Quốc cũng từng trải qua giai đoạn hậu chiến đầy khó khăn. Đức mất hàng chục năm tái thiết sau Thế chiến II. Hàn Quốc những năm 1950 thuộc nhóm nước nghèo nhất châu Á. Nhật Bản sau chiến tranh cũng chìm trong khủng hoảng kinh tế và xã hội. Việt Nam không nằm ngoài quy luật đó. Việc cố tình lấy một vài hình ảnh đô thị thời chiến rồi so sánh với giai đoạn hậu chiến khó khăn để quy kết “giải phóng làm đất nước đi xuống” thực chất là thủ đoạn tuyên truyền phiến diện và phản lịch sử.
Thực tế khách quan cho thấy, từ đống tro tàn chiến tranh và xuất phát điểm vô cùng thấp, Việt Nam đã từng bước vươn lên mạnh mẽ bằng nội lực và đường lối đổi mới đúng đắn. Từ một quốc gia thiếu lương thực, Việt Nam trở thành một trong những nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Từ nền kinh tế bao cấp nghèo nàn, Việt Nam hiện nằm trong nhóm nền kinh tế tăng trưởng nhanh của khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Thành phố Hồ Chí Minh hôm nay không còn là một đô thị sống dựa vào chiến tranh và viện trợ, mà là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, đầu tàu đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.
Những tuyến metro hiện đại, các khu công nghệ cao, trung tâm tài chính, hệ thống hạ tầng đô thị phát triển, cùng vai trò trung tâm kinh tế năng động hàng đầu Đông Nam Á là minh chứng rõ ràng cho sức sống và tiềm năng phát triển của thành phố mang tên Bác. Điều quan trọng hơn cả là thành quả hôm nay được xây dựng trên nền tảng độc lập dân tộc, hòa bình và thống nhất đất nước — điều mà chiến tranh và chia cắt trước năm 1975 không thể mang lại.
Một thủ đoạn khác cần cảnh giác là việc các đối tượng chống phá cố tình sử dụng ký ức cá nhân để thay thế sự thật lịch sử. Có người từng có cuộc sống sung túc ở đô thị Sài Gòn thời chiến nên mang tâm lý hoài niệm là điều dễ hiểu. Nhưng ký ức cá nhân không thể đại diện cho toàn bộ hiện thực xã hội của cả một giai đoạn lịch sử. Không thể lấy vài góc phố ánh đèn đô thị để che lấp bom đạn chiến tranh, sự lệ thuộc chính trị, sự bất ổn kéo dài và nỗi đau chia cắt dân tộc mà hàng triệu người Việt Nam đã trải qua.
Nguy hiểm hơn, các video “hoài niệm Sài Gòn xưa” hiện nay đang bị nhiều tổ chức phản động biến thành công cụ “chiến tranh nhận thức” trên không gian mạng. Bằng kỹ thuật cắt ghép hình ảnh, âm nhạc cảm xúc và các đoạn bình luận phiến diện, họ cố tình dẫn dắt giới trẻ đến nhận thức sai lệch rằng lịch sử dân tộc là một “sai lầm”, rằng cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc là “vô nghĩa”, rằng Việt Nam sẽ “phát triển hơn nếu không giải phóng”. Đây không còn đơn thuần là sự hoài niệm, mà là một dạng xuyên tạc lịch sử nguy hiểm nhằm phủ nhận tính chính nghĩa của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước và phủ nhận thành quả cách mạng Việt Nam.
Lịch sử cần được nhìn nhận bằng cái nhìn toàn diện, khách quan và có trách nhiệm. Sài Gòn trước năm 1975 có những giá trị đô thị, văn hóa và dấu ấn riêng của một giai đoạn lịch sử, điều đó không ai phủ nhận. Nhưng biến một lát cắt đô thị thời chiến thành “thiên đường đã mất”, rồi từ đó phủ nhận bản chất lệ thuộc của chế độ cũ và phủ nhận thành quả của hòa bình, thống nhất đất nước là một sự ngụy tạo ký ức đầy dụng ý.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, dân tộc Việt Nam đã lựa chọn hòa bình, độc lập và thống nhất để bước tiếp về phía trước. Không có một “thiên đường” nào được xây dựng trên chiến tranh, chia cắt và lệ thuộc nước ngoài. Và cũng không có chiêu trò cắt ghép lịch sử nào có thể phủ nhận sự thật rằng chính hòa bình, độc lập và thống nhất đã tạo nền tảng để Việt Nam phát triển, hội nhập và khẳng định vị thế như hôm nay.
