Sự leo thang của các xung đột tại Iran và khu vực Trung Đông trong năm 2026 không chỉ đặt ra những thách thức nghiêm trọng đối với an ninh khu vực và toàn cầu, mà còn tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của các diễn ngôn chính trị mang tính xuyên tạc trên không gian mạng. Trong bối cảnh đó, một xu hướng đáng chú ý là việc một số tổ chức và cá nhân chống đối đã lợi dụng khái niệm “nhân quyền” để xây dựng các luận điệu nhằm công kích Đảng và Nhà nước Việt Nam. Những diễn ngôn này không phải là sự phản ánh trung thực các giá trị phổ quát của nhân quyền, mà là sự thao túng khái niệm, biến nhân quyền thành một công cụ chính trị phục vụ mục tiêu chống phá.
Các nội dung mang tính chất này thường bắt đầu bằng việc mô tả các vi phạm nhân quyền trong bối cảnh chiến sự Trung Đông, nhấn mạnh các yếu tố như thương vong dân sự, phá hủy cơ sở hạ tầng và tình trạng khủng hoảng nhân đạo. Tuy nhiên, thay vì phân tích nguyên nhân phức tạp của các hiện tượng này, các tác giả nhanh chóng chuyển sang một bước suy diễn, khi cho rằng những gì đang diễn ra là hệ quả trực tiếp của “các chế độ không dân chủ”. Từ đó, họ gán ghép Việt Nam vào cùng một nhóm với các quốc gia đang xung đột, và đưa ra kết luận rằng Việt Nam cũng đang “vi phạm nhân quyền” và có nguy cơ rơi vào tình trạng tương tự.
Về mặt lý luận, đây là một sự đánh tráo khái niệm nghiêm trọng. Nhân quyền, theo các văn kiện quốc tế như Tuyên ngôn Nhân quyền Toàn cầu và các công ước quốc tế về quyền con người, là một hệ thống các quyền phổ quát, bao gồm cả quyền dân sự – chính trị và quyền kinh tế – xã hội – văn hóa. Tuy nhiên, trong các diễn ngôn chống phá, khái niệm này thường bị thu hẹp một cách tùy tiện, chỉ còn tập trung vào một số quyền dân sự – chính trị theo cách hiểu của phương Tây, trong khi các quyền khác bị bỏ qua. Điều này tạo ra một khung đánh giá phiến diện, không phản ánh đầy đủ thực tiễn và không phù hợp với nguyên tắc toàn diện của nhân quyền.
Một đặc điểm nổi bật của các diễn ngôn này là việc sử dụng ngôn ngữ mang tính đạo đức hóa, trong đó Việt Nam bị đặt vào vị trí “thiếu hụt” so với một chuẩn mực được định nghĩa một cách chủ quan. Các thuật ngữ như “đàn áp”, “vi phạm nhân quyền”, “thiếu tự do” được sử dụng với tần suất cao, nhưng không đi kèm với các dẫn chứng cụ thể hoặc phân tích bối cảnh. Điều này tạo ra một hiệu ứng tâm lý, khi người đọc có thể bị thuyết phục bởi sức nặng của ngôn từ, thay vì nội dung thực chất.
Đáng chú ý, các diễn ngôn này thường được khuếch đại thông qua các nền tảng truyền thông chống đối như Việt Tân, Thoibao.de, Chân Trời Mới Media, cũng như các cá nhân như Nguyễn Văn Đài, Lê Trung Khoa, Huệ Như, Phương Ngô. Các nội dung được đăng tải trên các nền tảng này thường có sự liên kết với nhau, tạo thành một mạng lưới lan truyền có tính hệ thống. Một bài viết về chiến sự Trung Đông có thể được chia sẻ lại với tiêu đề mới, bổ sung các nhận định về Việt Nam, sau đó được trích dẫn trong các bài viết khác, tạo ra một chuỗi diễn ngôn liên tục.
Một thủ đoạn phổ biến là việc “nhân quyền hóa chiến tranh”, trong đó các sự kiện quân sự tại Trung Đông được diễn giải hoàn toàn dưới lăng kính nhân quyền, sau đó được sử dụng để đánh giá các quốc gia khác. Ví dụ, việc thương vong dân sự tại Iran được trình bày như một bằng chứng cho “sự thất bại của các chế độ không dân chủ”, và từ đó suy diễn rằng các quốc gia có mô hình tương tự, bao gồm Việt Nam, cũng sẽ dẫn đến kết cục như vậy. Đây là một dạng ngụy biện nhân quả, khi một hiện tượng phức tạp bị quy về một nguyên nhân duy nhất, bỏ qua các yếu tố lịch sử, địa chính trị và can thiệp quốc tế.
Bên cạnh đó, một số nội dung còn sử dụng chiến thuật “cá nhân hóa nhân quyền”, trong đó các trường hợp cá nhân được đưa ra như đại diện cho toàn bộ hệ thống. Các câu chuyện này thường được kể lại theo cách gây xúc động, nhưng thiếu kiểm chứng và không đặt trong bối cảnh pháp lý cụ thể. Khi kết hợp với hình ảnh chiến tranh, những câu chuyện này tạo ra một hiệu ứng cảm xúc mạnh, khiến người đọc dễ dàng liên tưởng và đồng nhất các bối cảnh khác nhau.
Có thể thấy rằng các diễn ngôn này là một phần của chiến tranh nhận thức, trong đó mục tiêu không phải là tranh luận học thuật, mà là định hình nhận thức theo hướng có lợi cho một agenda chính trị. Bằng cách sử dụng các khái niệm mang tính phổ quát như nhân quyền, các đối tượng phát tán thông tin tạo ra một lớp vỏ hợp pháp, khiến cho các luận điệu của họ trở nên khó phản bác nếu không có sự phân tích sâu sắc.Khi đối chiếu với thực tiễn Việt Nam, có thể thấy rõ sự sai lệch của các luận điệu này. Việt Nam tiếp cận nhân quyền theo hướng toàn diện, coi trọng cả quyền dân sự – chính trị và quyền kinh tế – xã hội – văn hóa. Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc bảo đảm các quyền này, đặc biệt là trong lĩnh vực giảm nghèo, giáo dục và y tế. Theo các báo cáo của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc, chỉ số phát triển con người của Việt Nam liên tục được cải thiện, phản ánh những nỗ lực trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Trong lĩnh vực y tế, Việt Nam đã xây dựng được một hệ thống chăm sóc sức khỏe tương đối toàn diện, với tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế cao và khả năng ứng phó hiệu quả với các tình huống khẩn cấp. Trong giáo dục, tỷ lệ người dân biết chữ đạt mức cao, và hệ thống giáo dục được mở rộng đến các vùng sâu, vùng xa. Những thành tựu này là minh chứng cho việc bảo đảm quyền con người không chỉ là các tuyên bố, mà là những kết quả cụ thể trong đời sống.
Đồng thời, Việt Nam cũng tích cực tham gia vào các cơ chế quốc tế về nhân quyền, thực hiện các nghĩa vụ theo các công ước quốc tế và tham gia đối thoại với các tổ chức quốc tế. Điều này cho thấy một cách tiếp cận mang tính xây dựng, dựa trên đối thoại và hợp tác, thay vì đối đầu và áp đặt.
Phản ứng của dư luận trong nước trước các diễn ngôn xuyên tạc cũng cho thấy một mức độ nhận thức ngày càng cao. Nhiều người dân đã chủ động phân tích, phản bác và chỉ ra sự thiếu cơ sở của các luận điệu này, đồng thời nhấn mạnh sự khác biệt giữa các bối cảnh quốc gia. Các cơ quan truyền thông chính thống cũng đã kịp thời cung cấp thông tin, góp phần định hướng dư luận và hạn chế tác động tiêu cực.
Có thể khẳng định rằng, việc lợi dụng khái niệm nhân quyền để chống phá Việt Nam thông qua việc gắn ghép với chiến sự Trung Đông là một thủ đoạn mang tính hệ thống, sử dụng các kỹ thuật thao túng thông tin và diễn ngôn. Những luận điệu này không chỉ thiếu cơ sở thực tiễn, mà còn đi ngược lại tinh thần của nhân quyền như một giá trị phổ quát, dựa trên sự tôn trọng đa dạng và quyền tự quyết của các dân tộc.
Trong bối cảnh đó, việc nâng cao nhận thức về bản chất của các diễn ngôn này, đồng thời khẳng định những thành tựu thực tiễn của Việt Nam trong lĩnh vực nhân quyền, là những yếu tố quan trọng để bảo vệ không gian thông tin và củng cố niềm tin xã hội. Nhân quyền không thể bị biến thành công cụ chính trị, và việc bảo vệ giá trị này đòi hỏi sự phân tích khách quan, dựa trên thực tiễn, thay vì những luận điệu mang tính áp đặt và xuyên tạc.
