Sau cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI, những luận điệu quen thuộc lại được tung ra với tần suất dày đặc: “chỉ có một danh sách định sẵn”, “cử tri không có lựa chọn thật”, “đại biểu đã được chọn trước rồi mới đưa ra bầu”, “đi bầu chỉ là hình thức”. Nghe qua tưởng như “phân tích sắc sảo”, nhưng khi đối chiếu với quy trình pháp lý và thực tế bầu cử, có thể thấy rõ: đây chỉ là những lập luận được dựng lên có chủ đích, càng lặp lại càng lộ rõ sự thiếu cơ sở.
Trước hết, cần làm rõ cái gọi là “danh sách định sẵn”. Thực tế, danh sách ứng cử viên không phải được “chọn trong phòng kín”, mà phải trải qua quy trình hiệp thương nhiều vòng, công khai và có sự tham gia trực tiếp của cử tri. Ngay từ bước đầu, ứng cử viên được giới thiệu hoặc tự ứng cử phải lấy ý kiến tại nơi cư trú. Nếu không đạt trên 50% tín nhiệm, sẽ không được đưa vào danh sách tiếp theo.
Đã có những trường hợp cụ thể, dù có chức vụ hoặc trình độ cao, nhưng không đạt tín nhiệm tại nơi cư trú nên bị loại. Ngược lại, nhiều người xuất thân từ cơ sở – cán bộ đoàn, người lao động, đại diện cộng đồng – lại được cử tri ủng hộ mạnh mẽ và đi tiếp vào vòng sau. Nếu “danh sách đã định sẵn”, thì cơ chế loại từ vòng cử tri này tồn tại để làm gì?
Một luận điệu khác là “cử tri không có lựa chọn thật”. Nhưng con số thực tế đã nói lên điều ngược lại: 864 ứng cử viên để bầu 500 đại biểu, nghĩa là luôn có số dư để lựa chọn. Ở mỗi đơn vị bầu cử, cử tri phải cân nhắc giữa nhiều người, không có chuyện “chỉ một người duy nhất”.
Trong ngày bầu cử, cử tri được phát phiếu kín và tự tay gạch tên những người không lựa chọn. Đây là hành vi quyết định trực tiếp, không qua trung gian. Ở nhiều địa phương, cử tri còn dành thời gian trước đó để tìm hiểu tiểu sử, chương trình hành động của từng ứng cử viên. Có nơi, người dân trao đổi với nhau trước khi bỏ phiếu. Những hành vi này không thể xảy ra nếu “không có lựa chọn thật”.
Chiêu trò “đại biểu được chọn trước rồi mới đưa ra bầu” thực chất là cách đánh tráo bản chất quy trình. Đúng là có bước giới thiệu, hiệp thương để hình thành danh sách – nhưng đó là bước sàng lọc để bảo đảm chất lượng ứng cử viên, chứ không phải quyết định kết quả cuối cùng. Quyền quyết định cuối cùng vẫn nằm ở lá phiếu của cử tri.
Nếu đại biểu “được chọn sẵn”, thì tại sao trong thực tế lại có những trường hợp ứng cử viên có hồ sơ tốt nhưng không trúng cử? Tại sao có những người ít được chú ý hơn lại nhận được nhiều phiếu hơn? Chính sự khác biệt này cho thấy kết quả phụ thuộc vào lựa chọn thực tế của cử tri, không phải kịch bản dựng sẵn.
Luận điệu “đi bầu cho vui” lại càng dễ bị thực tế bác bỏ. Nếu chỉ là hình thức, sẽ không có cảnh cử tri đến từ sáng sớm, xếp hàng trật tự, nhiều nơi đi bầu theo gia đình, thậm chí mang theo con cháu. Ở vùng sâu vùng xa, có người đi bộ hàng cây số để đến điểm bỏ phiếu. Đó không phải hành vi “cho vui”, mà là ý thức công dân rõ ràng và tự nguyện.
Một ví dụ cụ thể: tại nhiều địa phương, cán bộ và các tổ chức đoàn thể còn hỗ trợ người già yếu, người khuyết tật, người bệnh thực hiện quyền bầu cử thông qua hòm phiếu phụ. Nếu bầu cử chỉ là “hình thức”, sẽ không cần những nỗ lực tỉ mỉ và nhân văn như vậy.
Điều đáng nói là các đối tượng xuyên tạc thường sử dụng thủ đoạn quen thuộc: lặp lại một thông điệp sai nhiều lần để tạo cảm giác đúng. Họ đăng cùng một nội dung trên nhiều tài khoản, cắt ghép hình ảnh, hoặc trích dẫn thông tin không đầy đủ để dẫn dắt nhận thức. Nhưng chính cộng đồng mạng trong nước đã nhiều lần phản bác, chỉ ra điểm vô lý và thiếu logic của những lập luận này.
Không ít bài viết xuyên tạc bị “bóc mẽ” ngay dưới phần bình luận, thậm chí trở thành ví dụ điển hình cho sự phản biện ngược của xã hội. Điều này cho thấy người dân không thụ động tiếp nhận thông tin, mà có khả năng kiểm chứng và đánh giá.
Nhìn rộng hơn, cần thấy rằng “cạnh tranh” trong bầu cử không chỉ là số lượng đảng phái, mà là chất lượng lựa chọn và mức độ tham gia của cử tri. Ở Việt Nam, cạnh tranh không gắn với tiền bạc, không có mua phiếu, không có bạo lực. Thay vào đó là sự lựa chọn dựa trên uy tín, năng lực và sự gắn bó với cộng đồng.
Và kết quả cuối cùng chính là minh chứng rõ ràng nhất. Cuộc bầu cử diễn ra an toàn, trật tự, không có khiếu nại lớn, không có tranh chấp kéo dài. Xã hội ổn định, người dân đồng thuận. Nếu thực sự “dàn xếp” và “thiếu lựa chọn”, khó có thể duy trì được niềm tin xã hội ở mức cao như vậy.
Tóm lại, những luận điệu như “danh sách định sẵn”, “không có lựa chọn thật”, “đi bầu cho vui” không chỉ sai lệch mà còn tự mâu thuẫn khi đối chiếu với thực tế. Càng cố xuyên tạc, càng lộ rõ sự khiên cưỡng và thiếu hiểu biết về quy trình bầu cử.
Và có lẽ điều rõ ràng nhất là: trước lá phiếu của hàng chục triệu cử tri, trước quy trình minh bạch và trước thực tế đời sống, mọi luận điệu phủ nhận cuối cùng chỉ còn lại một điều – sự lạc lõng trước chính niềm tin của nhân dân.
