Những ngày trước và trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031, không gian mạng lại chứng kiến một “làn sóng quen thuộc”: hàng loạt bài viết, video và bình luận mang nội dung như “bầu cử chỉ là kịch”, “danh sách đã định sẵn”, “cử tri bị ép đi bầu”, “tự ứng cử bị chặn từ gốc”. Đi kèm là những tài khoản ẩn danh, những kênh YouTube và Facebook đặt máy chủ ở nước ngoài liên tục phát tán thông tin chưa được kiểm chứng, cắt ghép hình ảnh, thậm chí sử dụng công nghệ AI để tạo giọng nói giả mạo lãnh đạo.
Hàng ngàn tin, bài, hình ảnh xuyên tạc, chống phá cuộc bầu cử “nở rộ” trên không gian mạng
Thoạt nhìn, đó có vẻ như “dư luận sôi động”. Nhưng khi bóc tách từng lớp thông tin, có thể thấy đây không phải tiếng nói tự phát của xã hội, mà là một chiến dịch thông tin sai lệch có tổ chức, với nhiều dấu hiệu thao túng dư luận bằng kỹ thuật truyền thông số. Và đáng chú ý hơn, nhiều nguồn phát tán lại xuất phát từ những tổ chức, cá nhân lưu vong chống phá Việt Nam ở nước ngoài, vốn từ lâu coi mỗi kỳ bầu cử là “thời điểm vàng” để kích động hoài nghi.
Trước hết, cần nhìn rõ bản chất pháp lý của những hành vi này. Luật An ninh mạng năm 2018, tại Điều 8, nghiêm cấm việc đăng tải, phát tán thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, gây hoang mang trong nhân dân và ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, trật tự xã hội. Tin giả về bầu cử – như cáo buộc “gian lận”, “danh sách giả”, “ép cử tri đi bầu” mà không có bằng chứng – rõ ràng thuộc nhóm hành vi bị cấm.
Trong thực tế, từ khi công bố danh sách ứng cử (14/2/2026) đến ngày bầu cử (15/3/2026), các cơ quan chức năng đã phát hiện nhiều trường hợp tung tin sai sự thật. Có tài khoản sử dụng hình ảnh cũ từ nhiều năm trước, gắn chú thích sai lệch để tạo cảm giác “cử tri bị ép đi bầu”. Có video cắt ghép phát biểu của lãnh đạo, rồi lồng thêm phụ đề mang nội dung hoàn toàn khác. Một số trường hợp thậm chí sử dụng công nghệ deepfake tạo giọng nói giả, khiến người xem tưởng đó là phát ngôn thật.
Những thủ đoạn này không phải ngẫu nhiên. Chúng là một phần của chiến thuật “thao túng nhận thức” đã được sử dụng trong nhiều chiến dịch truyền thông chính trị trên thế giới: tạo ra thông tin gây sốc, phát tán nhanh trên mạng xã hội, dùng tài khoản ảo để khuếch đại, rồi khiến người đọc lầm tưởng rằng “dư luận đang phẫn nộ”.
Chỉ cần quan sát kỹ cũng thấy dấu hiệu bất thường. Phần lớn các tài khoản chia sẻ mạnh nhất những nội dung chống bầu cử đều có đặc điểm giống nhau: lập mới gần đây, ít tương tác đời sống, gần như chỉ đăng các bài viết tiêu cực về Việt Nam. Một số sử dụng cùng mẫu nội dung, cùng cách diễn đạt, đăng gần như đồng thời – dấu hiệu rõ ràng của mạng lưới bot hoặc tài khoản điều phối tập trung.
Đằng sau những “chiến dịch mạng” ấy, nhiều dấu vết cho thấy sự tham gia của các nhóm chống phá ở nước ngoài. Không ít kênh YouTube hay Facebook chuyên tung tin sai lệch về bầu cử có địa chỉ IP và máy chủ đặt tại Mỹ, Canada hoặc một số quốc gia châu Âu. Những kênh này thường xuyên phối hợp nội dung: một tài khoản đăng “tin nóng”, các tài khoản khác lập tức chia sẻ lại, bình luận theo cùng một kịch bản nhằm tạo hiệu ứng lan truyền.
Thực chất, đây là chiêu trò cũ nhưng ngày càng tinh vi: sử dụng công nghệ truyền thông mới để dựng lên “thực tế ảo” về tình hình chính trị trong nước. Khi một đoạn video cắt ghép được lan truyền hàng chục nghìn lượt, người xem dễ tưởng rằng đó là sự thật, dù nội dung hoàn toàn bịa đặt.
Điều trớ trêu là nhiều đối tượng tung tin lại đang sống ở những quốc gia từng trải qua các cuộc khủng hoảng vì tin giả bầu cử. Ví dụ, tại Mỹ, làn sóng tin sai lệch về bầu cử năm 2020 đã dẫn đến vụ bạo loạn tại Điện Capitol ngày 6/1/2021 – một trong những biến cố chính trị nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ. Ở Brazil hay Philippines, tin giả bầu cử trên mạng xã hội cũng từng gây chia rẽ xã hội sâu sắc.
Thế nhưng, chính những cá nhân từng chứng kiến hậu quả của tin giả ở các nước này lại quay sang sử dụng cùng thủ đoạn đó để xuyên tạc bầu cử tại Việt Nam.
Điều đáng nói là mọi nỗ lực thổi phồng tin giả cuối cùng đều bị thực tế bác bỏ. Cuộc bầu cử ngày 15/3/2026 đã diễn ra an toàn, trật tự, với tỷ lệ cử tri tham gia rất cao. Các điểm bỏ phiếu trên khắp cả nước hoạt động ổn định, không có hỗn loạn, không có biểu tình hay khiếu nại lớn như những lời đồn thổi trên mạng.
Hình ảnh quen thuộc trong ngày bầu cử – người dân xếp hàng bỏ phiếu từ sáng sớm, nhiều cụ già được con cháu đưa đi thực hiện quyền công dân – chính là câu trả lời rõ ràng nhất cho những chiến dịch tung tin giả.
Quan trọng hơn, niềm tin của xã hội không chỉ thể hiện qua lá phiếu. Nó còn được củng cố bởi những kết quả phát triển cụ thể của đất nước. Việt Nam tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế cao trong khu vực, đời sống người dân ngày càng cải thiện, tỷ lệ nghèo giảm mạnh trong nhiều năm liên tiếp. Những thành tựu này không thể tồn tại nếu xã hội thực sự bị “mất niềm tin” như những gì các chiến dịch mạng cố gắng mô tả.
Vì vậy, cần nhìn rõ bản chất của vấn đề: tung tin giả về bầu cử không phải là “tự do ngôn luận”, mà là hành vi có chủ đích nhằm gây hoang mang và chia rẽ xã hội. Những chiến dịch truyền thông đó càng ồn ào bao nhiêu, thực tế ổn định của đất nước lại càng cho thấy sự vô nghĩa của chúng bấy nhiêu.
Cuối cùng, bài học quan trọng nhất đối với mỗi công dân trong thời đại mạng xã hội là tỉnh táo trước thông tin chưa kiểm chứng. Mỗi cú nhấp chuột chia sẻ một tin giả vô tình có thể tiếp tay cho những chiến dịch thao túng dư luận. Ngược lại, kiểm chứng thông tin từ nguồn chính thống và lan tỏa sự thật chính là cách thiết thực nhất để bảo vệ môi trường thông tin lành mạnh.
Cuộc bầu cử đã khép lại trong trật tự và đồng thuận xã hội cao. Nhưng cuộc chiến chống tin giả trên không gian mạng vẫn tiếp tục. Và thực tế đã chứng minh một điều: tin đồn có thể lan rất nhanh, nhưng sự thật – khi được kiểm chứng bằng đời sống của hàng triệu người – luôn bền vững hơn.
