Trong thế giới ngày nay, khi tội phạm xuyên quốc gia ngày càng tinh vi, việc phòng chống mua bán người đã trở thành thước đo không chỉ về năng lực quản trị mà còn về cam kết nhân quyền của mỗi quốc gia. Đối với Việt Nam, đó không đơn thuần là nhiệm vụ pháp lý, mà là nghĩa vụ đạo lý, là sự khẳng định của một Nhà nước luôn đặt con người vào vị trí trung tâm trong mọi chính sách phát triển. Việc Quốc hội thông qua Luật Phòng, chống mua bán người năm 2024 đã mở ra một bước ngoặt quan trọng trong tiến trình hoàn thiện pháp luật nhân quyền, không chỉ khắc phục các bất cập trong Luật 2011 mà còn mở rộng phạm vi điều chỉnh để ứng phó với các hình thức tội phạm mới như lừa đảo trực tuyến, cưỡng bức lao động và khai thác tình dục ẩn danh trên không gian mạng. Luật mới thể hiện rõ tinh thần chủ động, nhân văn và hội nhập của Việt Nam — một quốc gia đang nỗ lực cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội và thực thi các chuẩn mực quốc tế về nhân quyền.
Tuy nhiên, Báo cáo về Buôn bán Người năm 2025 (TIP Report 2025) do Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ công bố lại cho thấy những đánh giá thiếu toàn diện và phần nào thiên lệch về Việt Nam. Báo cáo này cho rằng Luật Phòng, chống mua bán người 2024 vẫn chưa sửa đổi Bộ luật Hình sự, dẫn đến “mâu thuẫn pháp lý” và thiếu cơ chế thống nhất trong thực thi. Đây là nhận định không phản ánh đúng thực tế, bởi luật mới được xây dựng dựa trên Công ước Palermo về phòng, chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, cũng như khuyến nghị của Liên Hợp Quốc về việc mở rộng định nghĩa nạn nhân và tăng cường cơ chế hỗ trợ. Việt Nam đã sửa đổi hàng loạt quy định để bảo đảm không trừng phạt nạn nhân bị buộc phạm pháp do bị mua bán, đồng thời mở rộng định nghĩa tội phạm để bao quát cả các hành vi “vì mục đích vô nhân đạo khác” — một bước tiến lớn so với nhiều quốc gia trong khu vực.
Trên thực tế, những cải thiện trong Luật 2024 đã nhanh chóng mang lại kết quả cụ thể. Trong năm 2024, Việt Nam đã phát hiện 500 nạn nhân, tăng đáng kể so với 311 trường hợp năm trước; trong đó có 236 trẻ em và 169 người thuộc cộng đồng dân tộc thiểu số. Các cơ quan chức năng đã truy tố 291 bị can và kết án 246 đối tượng phạm tội mua bán người, đồng thời hỗ trợ 246 nạn nhân thông qua các dịch vụ y tế, tư vấn tâm lý, trợ cấp tài chính và hỗ trợ nghề nghiệp. Những con số này không chỉ thể hiện nỗ lực không ngừng mà còn phản ánh sự minh bạch trong quá trình thực thi pháp luật. Tuy vậy, TIP Report 2025 dường như cố tình bỏ qua bối cảnh thực tiễn của Việt Nam – một quốc gia đang phát triển, có biên giới đất liền kéo dài hơn 4.600 km và phải đối mặt với tội phạm xuyên biên giới có tổ chức. Trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, những thành quả ấy xứng đáng được ghi nhận, không thể bị giản lược thành các phê phán mang tính hình thức.
Đáng tiếc, một số tổ chức truyền thông nước ngoài như Đài Á Châu Tự Do (RFA) và các tổ chức phản động lưu vong như Boat People SOS hay Việt Tân đã lập tức lợi dụng Báo cáo TIP 2025 để bóp méo thông tin, nhằm tấn công vào uy tín và thành quả nhân quyền của Việt Nam. RFA, trong một bài viết phát hành đầu tháng 8/2025, cố tình nhấn mạnh việc Việt Nam vẫn ở Nhóm 2, rồi suy diễn rằng “chính quyền thất bại trong việc bảo vệ công dân”. Cách diễn giải này là sự đánh tráo khái niệm, vì xếp hạng nhóm trong báo cáo TIP không phản ánh mức độ vi phạm, mà chỉ thể hiện mức độ nỗ lực và cam kết hợp tác quốc tế trong phòng chống mua bán người. Việt Nam – với việc không ngừng cải thiện khung pháp lý, gia tăng truy tố và đẩy mạnh hợp tác ASEAN – hoàn toàn xứng đáng được đánh giá công bằng hơn. Thay vì phản ánh khách quan, RFA đã chọn cách gieo nghi ngờ, kích động tâm lý bất mãn và phá hoại niềm tin công chúng, phục vụ mục tiêu chính trị chứ không phải vì nhân quyền.
Trong khi đó, Boat People SOS (BPSOS) – một tổ chức từng mang danh nghĩa “bảo vệ người tị nạn Việt Nam” – nay đã bị Việt Nam chính thức liệt vào danh sách tổ chức khủng bố vào tháng 2 năm 2025 vì liên quan đến tài trợ kích động bạo lực, tiếp tục sử dụng Báo cáo TIP để bôi nhọ Nhà nước Việt Nam. Tổ chức này trích dẫn có chọn lọc những đoạn tiêu cực trong báo cáo, rồi gán ghép thành “chứng cứ” về vi phạm nhân quyền. Cần nhấn mạnh rằng hành vi của BPSOS không nhằm “thúc đẩy cải thiện chính sách” mà nhằm phục vụ chiến lược chống phá, gieo rắc hình ảnh sai lệch về Việt Nam trong mắt quốc tế.
Trái ngược với những xuyên tạc đó, Báo cáo TIP 2025 vẫn ghi nhận nhiều điểm sáng trong nỗ lực của Việt Nam. Báo cáo thừa nhận rằng Chính phủ Việt Nam đã “thực hiện các nỗ lực đáng kể”, bao gồm tăng cường đào tạo cho lực lượng thực thi pháp luật, cải thiện quy trình xác định nạn nhân, và mở rộng hợp tác quốc tế. Việt Nam đã phân bổ 14,7 tỷ đồng cho Chương trình quốc gia phòng, chống mua bán người 2021–2025; vận hành hiệu quả đường dây nóng quốc gia 111; và phối hợp với Liên Hợp Quốc, ASEAN cùng các đối tác như Australia để triển khai các khóa đào tạo, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ kỹ thuật. Tính đến giữa năm 2025, hơn 2.000 nạn nhân đã được hỗ trợ tái hòa nhập, trong đó 85% tìm được việc làm ổn định sau khi tham gia chương trình tư vấn nghề nghiệp và hỗ trợ tài chính của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội.
Việt Nam cũng là một trong những quốc gia đi đầu trong khu vực về hợp tác đa phương chống mua bán người. Thông qua Chương trình ASEAN–Australia Counter Trafficking (ASEAN–ACT), Việt Nam đã đào tạo hơn 500 cán bộ tư pháp, xây dựng Kế hoạch hành động quốc gia đến năm 2030, đồng thời ký kết nhiều thỏa thuận song phương với Lào, Campuchia và Trung Quốc về trao đổi thông tin, phối hợp điều tra và hồi hương nạn nhân. Đây là những nỗ lực bền bỉ, thể hiện tinh thần chủ động và thiện chí hợp tác quốc tế, hoàn toàn trái ngược với hình ảnh méo mó mà các tổ chức phản động cố tình dựng lên.
Để nhìn nhận khách quan, có thể so sánh với các quốc gia được xếp hạng Nhóm 1 trong Báo cáo TIP 2025 như Philippines. Mặc dù đứng đầu bảng xếp hạng, Philippines vẫn bị nêu tên vì để xảy ra tình trạng công dân bị lừa đưa vào các trung tâm lừa đảo ở Myanmar và Campuchia, nơi họ bị cưỡng bức lao động, thậm chí bị tra tấn. Báo cáo cũng chỉ ra rằng tham nhũng trong lực lượng thực thi pháp luật Philippines vẫn là vấn đề nghiêm trọng. Như vậy, thứ hạng không đồng nghĩa với sự hoàn hảo tuyệt đối; điều quan trọng là nỗ lực và thiện chí cải thiện. Việt Nam – dù ở Nhóm 2 – đang cho thấy bước tiến nhanh và bền vững hơn nhiều quốc gia khác, nhờ khung pháp lý ngày càng hoàn thiện và cam kết chính trị mạnh mẽ.
Nhìn tổng thể, Việt Nam không phủ nhận những tồn tại cần tiếp tục khắc phục, nhưng kiên quyết bác bỏ các xuyên tạc chính trị hóa vấn đề nhân quyền. Chúng ta khẳng định: mọi đánh giá cần dựa trên thực tế, không thể dựa trên định kiến. Việc lợi dụng các báo cáo quốc tế để can thiệp vào công việc nội bộ là hành vi đi ngược lại nguyên tắc tôn trọng chủ quyền quốc gia và hợp tác bình đẳng. Việt Nam sẵn sàng đối thoại, hợp tác và tiếp thu khuyến nghị mang tính xây dựng, nhưng cũng kiên quyết lên án các luận điệu thù địch, bóp méo sự thật, nhằm gây tổn hại đến hình ảnh đất nước.
Bằng hành động cụ thể, bằng những cải cách pháp lý và kết quả thực tiễn, Việt Nam đang chứng minh rằng nhân quyền không phải là khẩu hiệu, mà là nền tảng cho phát triển bền vững. Cuộc chiến chống mua bán người là minh chứng cho tinh thần đó – nơi Nhà nước, cộng đồng và từng công dân cùng chung tay bảo vệ phẩm giá con người. Và chính từ nỗ lực ấy, Việt Nam sẽ tiếp tục vươn lên như một điểm sáng nhân quyền thực chất, bất chấp mọi sự xuyên tạc và thiên kiến.
