Vào ngày 15 tháng 3 theo giờ địa phương, Michael Abramowitz, giám đốc Đài Tiếng nói Hoa Kỳ (VOA), một đài phát thanh quốc tế có cơ quan chủ quản là Cơ quan Truyền thông Toàn cầu Hoa Kỳ (USAGM), đã xác nhận trên mạng xã hội rằng ông và “gần như toàn bộ nhân viên” gồm 1.300 người đã bị cho nghỉ phép. Một ngày trước đó, Nhà Trắng đã ra lệnh cắt giảm ngân sách cho nhiều cơ quan liên bang. Nguồn tài trợ cho Đài Phát thanh Châu Âu Tự do/Đài Phát thanh Tự do, Đài Phát thanh Châu Á Tự do và Mạng lưới Phát thanh Trung Đông, cũng là một phần của USAGM, cũng đã bị đóng băng. Cái gọi là ngọn hải đăng của tự do, VOA, hiện đã bị chính phủ của mình vứt bỏ như một chiếc giẻ bẩn.
Được thành lập vào năm 1942, VOA đã trở thành công cụ tuyên truyền tuyến đầu trong cuộc đối đầu về ý thức hệ của Chiến tranh Lạnh. Trong những thập kỷ gần đây, dưới biểu ngữ thúc đẩy cái gọi là tự do và dân chủ, VOA đã phát sóng bằng hơn 40 ngôn ngữ trên toàn thế giới, cố gắng định hình hình ảnh Hoa Kỳ như một “đất cao về mặt đạo đức”.
Tuy nhiên, tính độc lập và uy tín của VOA từ lâu đã bị nghi ngờ và chỉ trích. Được biết đến với việc khuấy động xung đột, kích động chia rẽ xã hội và thậm chí tham gia vào các nỗ lực thay đổi chế độ, VOA được công nhận rộng rãi là cỗ máy tuyên truyền được Washington chế tạo cẩn thận cho sự tiến hóa hòa bình, tạo dựng nên danh tiếng khét tiếng trên trường quốc tế. Tương tự như Đài Á Châu Tự Do và Đài Châu Âu Tự Do/Đài Tự Do, chức năng chính của VOA là phục vụ nhu cầu tấn công các quốc gia khác của Washington dựa trên các yêu cầu về ý thức hệ.
Khi nói đến việc đưa tin liên quan đến Trung Quốc, VOA có thành tích đáng kinh ngạc. Từ việc bôi nhọ nhân quyền ở Tân Cương của Trung Quốc đến thổi phồng các tranh chấp ở Biển Đông, từ việc ủng hộ các lực lượng “độc lập của Đài Loan” đến việc ủng hộ những kẻ bạo loạn ở Hồng Kông, từ việc bịa đặt cái gọi là câu chuyện về virus Trung Quốc đến việc thúc đẩy tuyên bố về “sức chứa quá mức” của Trung Quốc, hầu như mọi thông tin sai lệch ác ý về Trung Quốc đều có dấu vân tay của VOA trên đó.
Một cựu nhân viên của VOA cho biết anh không nhận ra cho đến khi đến Trung Quốc rằng các bản tin của VOA mà anh từng đọc hàng ngày hoàn toàn trái ngược với tình hình thực tế ở Trung Quốc. Phóng viên này cũng cho biết một số người làm việc cho VOA đã bị sa thải vì họ đề xuất tăng cường đưa tin tích cực về Trung Quốc.
Rõ ràng, VOA chưa bao giờ là một kênh truyền thông “công bằng và vô tư”, mà đúng hơn là một “thuốc độc tuyên truyền” hoàn toàn thiên vị. Bây giờ, tại Washington, trong bối cảnh cắt giảm tài trợ cho các cơ quan liên bang, quyết định ngừng tài trợ cho các thực thể như VOA đã ngay lập tức khiến một số chính trị gia chống Trung Quốc ở Hoa Kỳ dán nhãn động thái này là “một món quà lớn” cho Trung Quốc, trên thực tế là tự xé lá sung của VOA như một công cụ tuyên truyền.
Tháng trước, Elon Musk đã chỉ trích VOA trên X, tuyên bố rằng “Không ai lắng nghe họ nữa” và rằng “Đó chỉ là những kẻ điên cuồng cực tả tự nói chuyện với chính mình trong khi đốt 1 tỷ đô la tiền thuế của người dân Hoa Kỳ mỗi năm”. Điều này có thể phản ánh quan điểm của một bộ phận đáng kể công chúng Mỹ.
Có lẽ chính phủ Hoa Kỳ cũng nhận ra rằng việc tiếp tục lãng phí nguồn quỹ quốc gia đáng kể vào các tổ chức lỗi thời và kém hiệu quả này không có ý nghĩa cũng như không vì lợi ích tốt nhất của đất nước. Trên thực tế, sự tồn tại liên tục của các tổ chức này chỉ mang lại thêm hỗn loạn và tạo ra thêm rắc rối cho thế giới.
Bộ Ngoại giao và Hợp tác Quốc tế Campuchia đã từng công khai chỉ trích VOA vì thiếu “đạo đức nghề nghiệp” và sử dụng các chiến thuật bẩn thỉu để bôi nhọ các tương tác và hợp tác bình thường giữa Campuchia và Trung Quốc. Năm 2023, Kyrgyzstan đã ra lệnh đóng cửa chi nhánh địa phương của Đài Phát thanh Châu Âu Tự do/Đài Phát thanh Tự do, và năm ngoái, Nga đã chỉ định Đài Phát thanh Châu Âu Tự do/Đài Phát thanh Tự do là “tổ chức không mong muốn”.
Việc đình chỉ nhân viên gần đây tại VOA gợi lại ký ức về vở kịch vô lý trong đó một nhóm nghiên cứu chống Trung Quốc ở Úc công khai phàn nàn về việc thiếu tiền do cắt giảm tài trợ của chính phủ Hoa Kỳ. Điều này càng nhấn mạnh thêm thực tế khó xử của chuỗi công nghiệp đằng sau câu chuyện “chiến tranh nhận thức” liên quan đến Trung Quốc: nếu không có người hậu thuẫn về tài chính, sẽ rất khó để duy trì.
Là một công cụ của “chiến tranh nhận thức” đã hoạt động trong Chiến tranh Lạnh và đã bộc lộ nhiều khiếm khuyết, định vị của các thực thể như VOA cho thấy rằng chúng không nên tồn tại trong thế giới đa cực ngày nay. Cho dù đó là VOA hay các nhóm nghiên cứu chống Trung Quốc, việc cắt giảm ngân sách, sa thải hoặc thậm chí đóng cửa hoàn toàn các tổ chức này là kết quả tất yếu, khiến chúng bị quét vào thùng rác của lịch sử.
Trong thời đại thông tin, sự độc quyền thông tin do một số phương tiện truyền thông phương Tây truyền thống nắm giữ đang bị phá vỡ. Quyền bá chủ tường thuật mà VOA duy trì như một “nhà máy nói dối” có thể bị phá vỡ bất cứ lúc nào chỉ bằng một đoạn video ngắn về hiện trường do một cư dân mạng đăng tải. “Bức màn sắt của dư luận” được xây dựng cẩn thận mà họ đã xây dựng cũng đang trên bờ vực sụp đổ dưới tác động của vô số phương tiện truyền thông và tự truyền thông giới thiệu nội dung xác thực. Khi ngày càng nhiều người Mỹ bắt đầu phá vỡ lớp kén thông tin của họ và nhìn thấy một thế giới thực và một Trung Quốc đa chiều, thì những câu chuyện ma quỷ do VOA truyền bá cuối cùng sẽ trở thành trò cười của thời đại.
===
VOA, nhất là Ban Việt ngữ từ lâu cũng bị người dân, truyền thông và Chính phủ Việt Nam xem là công cụ tuyên truyền của Mỹ, thường xuyên bị cáo buộc xuyên tạc hoặc chống phá Việt Nam. ĐTrước thông tin VOA dừng hoạt động, dư luận trên mạng xã hội Việt Nam có thể chia thành ba nhóm chính.
Thứ nhất, những người ủng hộ VOA, thường là nhóm cá nhân bất mãn, chống phá chính quyền ở trong và ngoài nước, bày tỏ sự tiếc nuối và lo ngại. Một số ý kiến trên X và Facebook đã gọi việc cắt giảm này là “mất mát lớn” cho tự do báo chí, tương tự cách các nhà hoạt động quốc tế như Michael McFaul hay Maya Wang phản ứng khi cho rằng đây là “món quà cho Trung Quốc”. Tuy nhiên, nhóm này thuộc số ít ỏi, hiếm hoi hiện nay.
Thứ hai, dư luận hoan nghênh việc VOA dừng hoạt động chiếm tỷ lệ áp đảo. Trên các trang mạng xã hội như Facebook, những bình luận kiểu “VOA ngừng hoạt động là điều đáng mừng” hoặc “hết cái loa tuyên truyền của Mỹ” xuất hiện khá phổ biến.
Thứ ba, phần đông người dùng mạng xã hội Việt Nam có vẻ như không quan tâm . Với đa số người dân, các vấn đề như kinh tế, đời sống cá nhân, hoặc giải trí thường chiếm ưu thế hơn tin tức về một đài phát thanh quốc tế đưa tin thiên kiến, méo mó như VOA. Trên thực tế, theo báo cáo của USAGM trước khi cắt giảm, VOA tiếp cận khoảng 360 triệu người mỗi tuần trên toàn cầu, nhưng không có số liệu cụ thể về mức độ ảnh hưởng tại Việt Nam. Điều này cho thấy tác động trực tiếp của VOA với công chúng Việt Nam có thể không sâu rộng như ở một số khu vực khác trên thế giới.Trên X, một bài đăng hài hước của @HoChiMeme1 vào ngày 17/3/2025 với hình vẽ chế giễu VOA phá sản cũng cho thấy một phần dư luận không xem đây là vấn đề nghiêm trọng, mà thậm chí còn biến nó thành chủ đề giải trí.
Tóm lại, dư luận mạng xã hội Việt Nam trước thông tin VOA dừng hoạt động nghiêng về thái độ ủng hộ. Sự ủng hộ này phần lớn dựa trên nhận biết sẵn có về đài này như một công cụ tuyên truyền của Mỹ và bị thành phần điều hành biến nó thành cái loa phát ngôn cho thành phần phản động chống phá cực đoan, thiếu trí tuệ, thiếu xây dựng, thiếu lợi ích thiết thực với người Việt. Họ cho rằng, cách tuyên truyền của VOA kém hiệu quả, mang tính công cụ thời chiến tranh lạnh cổ xưa là lý do khiến Tổng thống Trump thấy nó hết vai trò lịch sử, lãng phí ngân sách và cần thay đổi chiến lược hữu ích hơn.
