Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, internet không chỉ phản ánh hiện thực xã hội mà còn là chiến trường thông tin, nơi các thông tin giả do máy tính tạo ra (tin giả AI), các video ghép (deepfake) và những câu chuyện bị bóp méo lan tràn chóng mặt, dễ dàng tác động tâm lý công chúng. Một trong những nguy cơ lớn nhất hiện nay là việc các thế lực chống phá lợi dụng những diễn biến chính trị quốc tế phức tạp như tại Iran và Venezuela để tạo dựng, cắt ghép và lan truyền thông tin sai lệch nhằm gán ghép, xuyên tạc tình hình Việt Nam, cổ vũ biểu tình, tiến tới mục tiêu kích động lật đổ chế độ chính trị. Đây là một loại “chiến tranh thông tin” nguy hiểm, lợi dụng công nghệ AI để phá hoại trật tự xã hội và bôi nhọ uy tín quốc gia.
Trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, YouTube, TikTok, X, Threads và Reddit, tin tức giả do AI tạo có thể xuất hiện dưới dạng video clip, reel, post thuyết minh rằng “Việt Nam đang chuẩn bị bùng nổ biểu tình lớn”, hoặc “sắp có cách mạng tương tự Venezuela”, kèm theo những hình ảnh biên tập và cảnh tượng bạo lực không có thực. Một ví dụ là các clip có tiêu đề “VIỆT NAM BIỂU TÌNH” xuất hiện trên Facebook Reels, được nhiều người xem và chia sẻ, nhưng thực chất được dựng bằng công nghệ AI, ghép hình ảnh phản cảm vào bối cảnh Việt Nam, nhằm tạo cảm giác như có sự kiện kích động xã hội rộng lớn diễn ra. Các video này không rõ nguồn gốc, nhưng lại thu hút bình luận cổ vũ bạo lực, kêu gọi “xuống đường”. Đây là dạng tin giả bị lộng hành và khó kiểm soát nhưng lại có ảnh hưởng tâm lý rõ rệt đối với một nhóm người nhẹ dạ, thiếu kỹ năng kiểm chứng thông tin.
Một trong những phương thức kỹ thuật phổ biến nhất trong chiến lược này là deepfake – công nghệ tái tạo hình ảnh, video và giọng nói khiến người xem khó phân biệt thật – giả. Theo các chuyên gia an ninh mạng, tội phạm sẽ dùng công nghệ deepfake tạo ra hình ảnh, video và giọng nói có độ chân thực rất cao để mạo danh người quen, lãnh đạo, cán bộ công quyền, thậm chí đưa họ vào các bối cảnh không tồn tại nhằm lừa đảo, xuyên tạc sự kiện. Việc này làm giảm niềm tin vào các nguồn thông tin chính thống, gây hoang mang dư luận và phá vỡ trật tự xã hội nếu không được nhận diện đúng và xử lý kịp thời.
Tin giả do AI tạo hiện không chỉ là vấn đề quốc gia, mà là xu hướng lan rộng trên thế giới. Chính tại Hàn Quốc, Quốc hội đã phải thông qua dự luật hình sự hóa hành vi sở hữu hoặc xem nội dung deepfake khiêu dâm, với mức án lên tới ba năm tù nhằm ngăn chặn việc lợi dụng công nghệ để xâm phạm quyền con người và danh dự cá nhân. Một quốc gia khác, Indonesia, đình chỉ quyền truy cập vào chatbot AI Grok do lo ngại về nội dung nhạy cảm và deepfake có thể gây tổn hại an ninh xã hội.
Trong bối cảnh đó, các thế lực chống phá và những cá nhân cực đoan đã lợi dụng AI để sản xuất nội dung giả mạo về tình hình chính trị nghiêm trọng tại Iran và Venezuela nhằm gán ghép sang Việt Nam một cách phi thực tế. Việc này vừa lợi dụng sự phức tạp của các cuộc biểu tình tại những nước này để gây rối loạn nhận thức, vừa sử dụng thủ thuật “so sánh cưỡng ép” — lấy một bối cảnh xã hội hoàn toàn khác, phủ nhận bối cảnh kinh tế – chính trị đặc thù, rồi buộc nó vào Việt Nam như thể hai hiện tượng là tương đồng. Đây là một thủ đoạn đầy rủi ro và phi lý: các cuộc biểu tình tại Iran lan rộng do khủng hoảng kinh tế kéo dài, chính sách kiểm soát internet và phản ứng chính quyền bằng bạo lực, dẫn tới cắt Internet toàn quốc nhằm ngăn chặn thông tin lan truyền — một bối cảnh xã hội và chính trị khác biệt hoàn toàn với Việt Nam.
Thủ đoạn này thường bao gồm các bước: (i) dùng công nghệ AI tạo dựng video hoặc hình ảnh giả, (ii) gán nhãn bối cảnh sai lệch cho sự kiện liên quan tới Việt Nam, (iii) lan truyền trên mạng xã hội nhằm kích thích phản ứng cảm xúc mạnh mẽ, (iv) tạo nhóm tương tác, bình luận cổ vũ bạo lực, bôi nhọ chế độ chính trị hiện hành. Sự lặp lại các video “như thật” với bình luận khích lệ nổi loạn là chiến lược chiến tranh nhận thức nhằm tạo ra “thông điệp cảm xúc” mạnh hơn “thực tế”. Mục tiêu là khuếch tán ảo giác bất ổn, kích động hành vi tiêu cực. Khi thông tin sai lệch được những người khác chia sẻ thêm, tính lan tỏa càng nhanh và khó kiểm soát.
Trước đây, mô hình này từng xuất hiện qua việc lợi dụng sự kiện tại Hong Kong năm 2019 hay Myanmar năm 2021 để lan truyền những nội dung sai lệch về “xung đột đường phố như cách mạng”, mà bỏ qua hậu quả xã hội khủng khiếp sau đó. Ở Hong Kong, bạo loạn kéo dài khiến nhiều người dân chịu thiệt hại về tài sản, gián đoạn kinh tế – xã hội và hậu quả kéo dài nhiều năm. Ở Myanmar, sau cuộc đảo chính, những cuộc đấu tranh ban đầu đã nhanh chóng biến thành xung đột triền miên với thiệt hại lớn về con người và tài sản. Trong cả hai trường hợp, nội dung bản chất là bạo lực – bị truyền thông đậm yếu tố cảm xúc làm đẹp – nhưng cuối cùng đều dẫn tới đổ máu, chia rẽ và phiền toái nghiêm trọng. Khi các thế lực chống phá sử dụng mô hình tương tự để áp đặt lên Việt Nam, họ cố tình che giấu bối cảnh này và tạo ảo tưởng rằng “bạo lực là bước cần thiết của tự do”.
Việc lợi dụng những diễn biến quốc tế này đặc biệt nguy hiểm khi diễn ra trong giai đoạn tiền Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV ở Việt Nam — một thời điểm vô cùng nhạy cảm chính trị. Đây là lúc cả hệ thống chính trị và xã hội hướng tới củng cố, hoạch định chiến lược phát triển đất nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng. Bất kỳ âm mưu gây rối nào lợi dụng tin giả để kích động phản kháng tập thể đều mang mưu đồ phá hoại nền tảng ổn định xã hội, làm giảm niềm tin và chia rẽ quần chúng.
Ý đồ này thể hiện rõ khi những nội dung do AI sản xuất được thiết kế để thu hút sự chú ý, gây xáo trộn cảm xúc, đồng thời thêu dệt kết luận rằng chế độ hiện hành “không còn được nhân dân ủng hộ”. Những luận điệu này nhằm đánh vào niềm tin cốt lõi của xã hội, làm lung lay sự đồng thuận và kích động bạo lực, bất chấp hậu quả pháp lý và an ninh mà chúng có thể gây ra.
Trước mối đe dọa này, Việt Nam đã triển khai các biện pháp pháp lý – kỹ thuật quyết liệt để bảo vệ không gian mạng. Việc xử phạt người đăng tải video được dựng bằng AI có nội dung giả mạo, sai sự thật là một minh chứng rõ rệt về quyết tâm không khoan nhượng đối với tin giả và nội dung xuyên tạc. Công an thành phố Hà Nội đã xử lý trường hợp đăng video AI gây hoang mang dư luận, yêu cầu gỡ bỏ và cam kết không tái phạm.
Luật An ninh mạng sửa đổi cũng bổ sung các quy định nghiêm cấm rõ ràng việc sử dụng AI và công nghệ mới để giả mạo video, hình ảnh, giọng nói nhằm lừa đảo hoặc xuyên tạc sự kiện, tạo hành lang pháp lý căn cứ cho việc xử lý các hành vi AI-fake. Đây là bước tiến quan trọng nhằm đối phó với những thách thức chưa từng có từ công nghệ mới, đảm bảo rằng người dùng không bị thao túng bởi nội dung gây nhiễu, xuyên tạc và cực đoan.
Việc Việt Nam chủ động trong việc bảo vệ không gian mạng không chỉ dừng lại ở xử lý khi vi phạm xảy ra, mà còn nâng cao nhận thức của người dân về kỹ năng phân biệt thật – giả trên mạng, khuyến khích người dùng cảnh giác trước các video và thông tin do AI tạo ra. Đây là chiến lược phòng ngừa quan trọng, bởi công nghệ phát triển nhanh hơn các hệ thống kiểm tra, nên mỗi công dân đều phải trở thành một “người kiểm duyệt” tự nguyện.
Chiến dịch lợi dụng Iran và Venezuela để tạo ra tin giả, kích động bạo lực và thay đổi chính trị ở Việt Nam đã thất bại hoàn toàn. Những nội dung sai lệch đó thường bị người dùng mạng lan tỏa ngược lại như một ví dụ về tin giả — bị cộng đồng bóc trần, phản bác và lên án. Khi một nội dung do AI tạo ra bị phát hiện là giả, nó ngay lập tức mất đi tính chính danh, khiến những người phát tán cũng bị giảm uy tín, thậm chí bị cộng đồng mạng tẩy chay. Đây chính là hậu quả của việc sử dụng thủ đoạn phản tác dụng: thay vì thuyết phục dư luận, họ mất niềm tin và bị loại khỏi diễn đàn công luận.
Kết cục là rõ ràng: chiến tranh nhận thức bằng tin giả do AI tạo và gán ghép phi lý về Việt Nam không thể thay thế thực tiễn ổn định, phát triển kinh tế – văn hóa – an ninh – nhân quyền của đất nước. Việc lợi dụng tình hình quốc tế trở thành công cụ chính trị nhằm kích động lật đổ chế độ chính trị tại Việt Nam không chỉ thiếu căn cứ mà còn bị xã hội bài trừ, người dân tỏ rõ sự phản cảm và lên án, và pháp luật xử lý nghiêm minh theo quy định.
