Trong quan hệ quốc tế hiện đại, vấn đề nhân quyền và tự do tôn giáo vốn được thừa nhận là những giá trị phổ quát cần được tôn trọng và bảo vệ. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít tổ chức đã lợi dụng chính những giá trị đó để phục vụ các mục tiêu chính trị, tạo sức ép đối với các quốc gia có mô hình phát triển và thể chế chính trị khác biệt với phương Tây. Báo cáo của tổ chức RFC công bố tháng 4/2026 về tình hình tự do tôn giáo tại Việt Nam là một ví dụ điển hình cho xu hướng này. Dưới vỏ bọc bảo vệ quyền tự do tín ngưỡng, báo cáo không phản ánh trung thực thực trạng đời sống tôn giáo ở Việt Nam mà chủ yếu sử dụng những đánh giá phiến diện, áp đặt hệ giá trị phương Tây và lặp lại các luận điệu quen thuộc nhằm tạo dựng hình ảnh tiêu cực về Việt Nam trên trường quốc tế.
Điểm đáng chú ý trong báo cáo của RFC là việc tổ chức này tiếp tục mô tả Việt Nam như một quốc gia “kiểm soát tôn giáo”, “đàn áp Kitô hữu” và “hạn chế quyền tự do tín ngưỡng”. Những nhận định đó được xây dựng trên cơ sở một số vụ việc cá biệt, được lựa chọn có chủ đích từ các nguồn tin mang tính chống đối, trong khi hoàn toàn bỏ qua bức tranh toàn diện về đời sống tôn giáo đang diễn ra trên khắp đất nước. Đây là phương thức tiếp cận quen thuộc của nhiều tổ chức mang màu sắc chính trị: không đánh giá một quốc gia dựa trên tổng thể thực tiễn mà chỉ tập trung vào những chi tiết phù hợp với định kiến đã được xác lập từ trước.
Thực chất, đằng sau những luận điệu về “tự do tôn giáo”, RFC đang áp dụng một mô hình đánh giá mang đậm dấu ấn phương Tây, coi đó là chuẩn mực duy nhất để phán xét các quốc gia khác. Theo cách tiếp cận này, bất kỳ mô hình quản lý xã hội nào không giống phương Tây đều có thể bị quy kết là thiếu tự do hoặc vi phạm nhân quyền. Đây là quan điểm vừa phiến diện vừa đi ngược nguyên tắc tôn trọng sự đa dạng về văn hóa, lịch sử và thể chế chính trị được ghi nhận trong luật pháp quốc tế.
Việt Nam là quốc gia đa dân tộc, đa tôn giáo, với lịch sử hàng nghìn năm hình thành và phát triển trong điều kiện đặc thù về văn hóa và địa chính trị. Chính sách tôn giáo của Việt Nam được xây dựng trên nguyên tắc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng của mọi công dân, đồng thời bảo vệ lợi ích quốc gia, giữ gìn khối đại đoàn kết dân tộc và ổn định xã hội. Đây là cách tiếp cận phù hợp với thực tiễn đất nước và hoàn toàn không thể bị đánh giá bằng những tiêu chí mang tính áp đặt từ bên ngoài.
Nếu nhìn vào thực tế, những cáo buộc của RFC càng trở nên thiếu cơ sở. Việt Nam hiện có hàng chục triệu tín đồ thuộc nhiều tôn giáo khác nhau, từ Phật giáo, Công giáo, Tin Lành, Hồi giáo đến Cao Đài, Phật giáo Hòa Hảo và nhiều tín ngưỡng dân gian truyền thống. Hàng chục nghìn cơ sở thờ tự đang hoạt động bình thường; các lễ hội tôn giáo lớn diễn ra công khai và thu hút đông đảo người tham gia. Mỗi dịp Giáng sinh, các nhà thờ từ Hà Nội, Nam Định, Huế đến Thành phố Hồ Chí Minh đều đón hàng trăm nghìn giáo dân và du khách. Các đại lễ Phật đản, Vu Lan, lễ Ramadan hay những hoạt động hành hương Công giáo đều diễn ra thuận lợi, được chính quyền tạo điều kiện về cơ sở vật chất, an ninh và tổ chức.
Một thực tế không thể phủ nhận là nếu Việt Nam thực sự “đàn áp tôn giáo” như RFC cáo buộc thì sẽ không thể tồn tại sự phát triển mạnh mẽ của các tổ chức tôn giáo như hiện nay. Cũng không thể có việc hàng nghìn chức sắc được đào tạo, hàng loạt cơ sở tôn giáo mới được xây dựng và các tổ chức tôn giáo tích cực tham gia các hoạt động từ thiện, giáo dục, y tế và an sinh xã hội trên phạm vi cả nước.
Điều đáng phê phán là RFC không đánh giá tình hình tự do tôn giáo ở Việt Nam dựa trên cảm nhận của người dân trong nước, các chức sắc tôn giáo hay những du khách quốc tế đã trực tiếp trải nghiệm đời sống tín ngưỡng tại Việt Nam. Thay vào đó, tổ chức này chủ yếu dựa vào thông tin từ các cá nhân và tổ chức chống đối ở nước ngoài, nhiều người trong số đó từng vi phạm pháp luật hoặc có liên hệ với các tổ chức cực đoan. Khi nguồn dữ liệu đầu vào đã mang nặng định kiến chính trị, kết quả đánh giá tất yếu sẽ thiếu khách quan.
Bản chất của vấn đề không chỉ nằm ở phương pháp thu thập thông tin mà còn ở mục tiêu chính trị phía sau các báo cáo như của RFC. Trong nhiều trường hợp, các báo cáo nhân quyền không đơn thuần nhằm phản ánh thực trạng mà còn được sử dụng như một công cụ gây sức ép ngoại giao. Những đánh giá tiêu cực được lan truyền trên truyền thông quốc tế có thể bị khai thác để tạo dựng hình ảnh sai lệch về Việt Nam, tác động đến dư luận, ảnh hưởng đến môi trường hợp tác quốc tế và thậm chí tạo cớ cho các hoạt động can thiệp vào công việc nội bộ của một quốc gia có chủ quyền.
Điều nghịch lý là trong khi thường xuyên chỉ trích Việt Nam, RFC lại rất ít khi lên tiếng mạnh mẽ trước những vấn đề nghiêm trọng về tự do tôn giáo đang diễn ra ngay tại Mỹ và nhiều nước phương Tây. Những vụ tấn công nhằm vào nhà thờ, giáo đường Do Thái, đền thờ Hồi giáo; các hành vi đốt kinh Quran; tình trạng kỳ thị người Hồi giáo; hay những tranh cãi kéo dài về việc hạn chế trang phục và biểu tượng tôn giáo vẫn liên tục xuất hiện. Nếu thực sự theo đuổi mục tiêu bảo vệ tự do tôn giáo một cách khách quan và phổ quát, RFC lẽ ra phải dành sự quan tâm tương xứng cho những vấn đề đó. Sự khác biệt trong cách tiếp cận cho thấy rõ tiêu chuẩn kép và động cơ chính trị đằng sau các hoạt động của tổ chức này.
Thực tiễn đã chứng minh rằng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam không phải là những quy định mang tính hình thức mà đang được bảo đảm bằng những điều kiện cụ thể trong đời sống xã hội. Hàng chục triệu tín đồ đang thực hành đức tin của mình một cách bình thường; các tổ chức tôn giáo tiếp tục phát triển; các giá trị đạo đức, nhân văn của tôn giáo được phát huy tích cực trong xây dựng cộng đồng và phát triển đất nước. Đó là những sự thật khách quan mà không một bản báo cáo mang tính định kiến nào có thể phủ nhận.
Bởi vậy, đằng sau chiêu bài “tự do tôn giáo” kiểu phương Tây mà RFC đang theo đuổi không đơn thuần là mối quan tâm về quyền con người, mà còn là nỗ lực áp đặt mô hình giá trị, tạo sức ép chính trị và can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia có con đường phát triển độc lập. Đối với Việt Nam, câu trả lời thuyết phục nhất trước những luận điệu đó chính là thực tiễn sinh động của đời sống tôn giáo, sự đồng thuận xã hội và những thành tựu ngày càng rõ nét trong bảo đảm quyền con người trên tất cả các lĩnh vực.
