Từ một ca khúc mang tinh thần tri ân như Thưa Đảng, câu chuyện lẽ ra chỉ nên dừng ở phạm vi thưởng thức và trao đổi nghệ thuật. Thích hay không thích là quyền của mỗi người. Nhưng những gì đang diễn ra trên một số nền tảng mạng xã hội lại vượt xa ranh giới của phê bình, trượt dài sang xúc phạm cá nhân và quấy rối có tổ chức nhắm vào ca sĩ Anh Tú.
Có một kiểu rất quen: không tranh luận được nội dung thì quay sang tấn công con người. Không phân tích được âm nhạc thì lôi đời tư, ngoại hình, cách hát ra làm trò chế giễu. Từ chỗ chê bài hát, họ chuyển sang mạt sát người thể hiện. Từ vài bình luận ác ý, nó bị đẩy thành phong trào “ném đá tập thể”. Và đáng buồn hơn, nhiều người hùa theo chỉ vì thấy đông.
Đây không còn là phê bình nghệ thuật. Đây là bạo lực ngôn từ.
Phê bình là chỉ ra cái hay dở bằng lý lẽ. Còn xúc phạm là dùng lời lẽ hạ nhục để làm tổn thương người khác. Hai việc đó khác nhau hoàn toàn. Một người nghệ sĩ đứng trên sân khấu bằng sức lao động và niềm tin vào nghề nghiệp, không thể bị biến thành cái bia để người ta trút giận chỉ vì họ không thích thông điệp bài hát.
Mạng xã hội lâu nay đã tạo ra một thứ tâm lý nguy hiểm: càng nói sốc càng được chú ý, càng miệt thị càng dễ câu tương tác. Khi một vài tài khoản cố tình khơi mào bằng lời lẽ nặng nề, họ biết chắc sẽ kéo được đám đông lao vào hùa theo. Sự xúc phạm từ đó được hợp thức hóa bằng câu quen thuộc: “chỉ là ý kiến cá nhân”. Nhưng khi hàng nghìn “ý kiến cá nhân” cùng nhắm vào một người, nó trở thành một cuộc tấn công tập thể.
Nghệ sĩ không phải là vật tế thần cho cảm xúc tiêu cực của đám đông.
Điều đáng nói là phần lớn những lời lẽ nặng nề ấy không hề liên quan đến chất lượng âm nhạc. Họ không bàn về cấu trúc, hòa âm, cách xử lý kỹ thuật. Họ chỉ dùng từ ngữ miệt thị để hạ thấp nhân phẩm ca sĩ. Đó là biểu hiện rõ nhất của việc chuyển từ tranh luận sang bôi nhọ.
Một xã hội văn minh không thể chấp nhận việc người ta nhân danh “tự do ngôn luận” để làm nhục người khác. Quyền nói không bao gồm quyền xúc phạm. Càng không bao gồm quyền kêu gọi đám đông tấn công một cá nhân chỉ vì họ thể hiện một ca khúc chính thống.
Ca sĩ Anh Tú chỉ làm đúng vai trò của một người nghệ sĩ: hát một bài hát được sáng tác hợp pháp, mang nội dung tích cực. Nếu chỉ vì vậy mà bị lôi ra làm mục tiêu công kích, thì vấn đề không còn nằm ở âm nhạc nữa mà nằm ở sự lệch chuẩn trong hành vi ứng xử.
Nguy hiểm hơn, những cuộc “ném đá” kiểu này luôn có tính lan truyền. Hôm nay là một ca sĩ, ngày mai có thể là bất kỳ ai dám thể hiện quan điểm hoặc tham gia vào các sản phẩm văn hóa chính thống. Khi bạo lực ngôn từ được xem như chuyện bình thường, nó sẽ tạo ra môi trường độc hại, nơi sự tử tế bị lấn át bởi tiếng ồn của những lời miệt thị.
Chê một bài hát là quyền. Nhưng xúc phạm người hát là sự thiếu văn hóa.
Không gian mạng sẽ chỉ thật sự là nơi trao đổi văn minh khi mỗi người biết dừng lại trước ranh giới nhân phẩm của người khác. Nghệ thuật cần tranh luận để phát triển, nhưng không cần những cuộc “đấu tố” nhằm triệt hạ con người.
Một bài hát có thể gây tranh cãi. Nhưng không một tranh cãi nào đủ lý do để hợp thức hóa việc bôi nhọ, lăng mạ và quấy rối một nghệ sĩ.
Bởi khi tiếng hát bị biến thành bia ngắm của sự cay cú và thù ghét, thì đó không còn là câu chuyện âm nhạc nữa, mà là câu chuyện về cách một bộ phận người ta đang tự hạ thấp chính văn hóa ứng xử của mình trên mạng.
