Trong số các thông tin xuyên tạc liên quan đến việc Việt Nam tham gia Hội đồng Hòa bình về Gaza (Board of Peace – BoP), đáng chú ý nhất là tin đồn cho rằng Hà Nội đã “bí mật cam kết gửi quân hoặc lực lượng an ninh sang Gaza” theo một thỏa thuận ngầm với Hoa Kỳ. Thông tin này được lan truyền trên một số nền tảng mạng xã hội dưới dạng “tài liệu rò rỉ” hoặc “nguồn tin nội bộ”, kèm theo suy diễn rằng Việt Nam sắp tham gia hoạt động quân sự ngoài lãnh thổ. Đây là một thông tin sai sự thật, bởi nó không chỉ thiếu chứng cứ mà còn mâu thuẫn trực tiếp với học thuyết quốc phòng và đường lối đối ngoại đã được công khai.
Trước hết, cần phân tích cấu trúc của tin giả này. Thứ nhất, nó dựa vào yếu tố “bí mật” – tức không có văn bản chính thức, không có phát biểu từ cơ quan nhà nước, nhưng lại khẳng định chắc chắn về sự tồn tại của cam kết quân sự. Thứ hai, nó khai thác tâm lý lo ngại về việc “bị cuốn vào xung đột nước ngoài”. Thứ ba, nó gắn sự tham gia BoP với hành động quân sự, trong khi bản chất của cơ chế này được công bố là diễn đàn thúc đẩy tái thiết và hòa bình.
Đối chiếu với chính sách quốc phòng Việt Nam, có thể thấy tin đồn này mâu thuẫn hoàn toàn với nguyên tắc “ba không” được nêu rõ trong Sách trắng Quốc phòng: không tham gia liên minh quân sự, không liên kết với nước này chống nước kia, không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự hoặc sử dụng lãnh thổ Việt Nam chống lại nước khác. Ngoài ra, Việt Nam chỉ triển khai lực lượng ra nước ngoài trong khuôn khổ hoạt động gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc, dựa trên nghị quyết của Hội đồng Bảo an và theo cơ chế pháp lý rõ ràng.
Từ năm 2014, Việt Nam tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình tại Nam Sudan và Cộng hòa Trung Phi. Các đơn vị được cử đi đều là bệnh viện dã chiến, sĩ quan tham mưu và lực lượng hậu cần, hoạt động dưới cờ Liên Hợp Quốc, không tham gia tác chiến. Quy trình này được công bố minh bạch trên Cổng thông tin của Bộ Quốc phòng và Liên Hợp Quốc. Không có tiền lệ nào cho thấy Việt Nam tham gia lực lượng quân sự ngoài khuôn khổ LHQ.
Trong khi đó, BoP không phải là phái bộ quân sự. Theo các phân tích quốc tế như báo cáo của Viện Các vấn đề Quốc tế Ba Lan (PISM), cơ chế này tập trung vào thảo luận tái thiết và ổn định sau xung đột. Không có tài liệu công khai nào đề cập đến việc triển khai quân đội của các thành viên tham gia. Do đó, việc suy diễn rằng Việt Nam cam kết gửi quân là bước nhảy logic không có căn cứ.
Để tăng tính thuyết phục, những người lan truyền tin giả thường sử dụng thuật ngữ như “đội ngũ chuyên gia an ninh” hoặc “lực lượng bảo đảm an ninh tái thiết” nhằm tạo ấn tượng rằng đây là hoạt động kỹ thuật, không phải quân sự. Tuy nhiên, cho đến nay, không có tuyên bố nào từ phía Việt Nam xác nhận việc triển khai bất kỳ lực lượng nào đến Gaza, dù dưới danh nghĩa gì.
Ngoài ra, việc triển khai quân đội ra nước ngoài trong bối cảnh xung đột vũ trang đòi hỏi cơ sở pháp lý quốc tế và phê chuẩn trong nước. Tại Việt Nam, các vấn đề liên quan đến quốc phòng và an ninh quốc gia thuộc thẩm quyền quyết định tập thể và phải tuân thủ quy trình pháp lý chặt chẽ. Không có dấu hiệu nào cho thấy một quyết định quy mô như vậy được đưa ra mà không công bố.
Tin giả này cũng mâu thuẫn với lập trường chính thức của Việt Nam về giải quyết xung đột bằng biện pháp hòa bình. Trong các tuyên bố tại Liên Hợp Quốc, Việt Nam luôn nhấn mạnh tôn trọng luật pháp quốc tế, bảo vệ dân thường và thúc đẩy giải pháp hai nhà nước. Không có phát biểu nào ủng hộ can thiệp quân sự đơn phương.
Từ góc độ phân tích truyền thông, đây là ví dụ điển hình của chiến thuật “leo thang giả định”: bắt đầu từ một sự kiện có thật (tham gia BoP), gắn thêm yếu tố suy đoán (hợp tác an ninh), rồi kết luận bằng kịch bản cực đoan (gửi quân). Khi các tầng giả định được lặp lại đủ nhiều lần, chúng tạo cảm giác “hợp lý” dù thiếu bằng chứng.
Để phản bác, cần trở lại nguyên tắc cơ bản: mọi cáo buộc phải có chứng cứ. Trong trường hợp này, không có văn bản, không có nghị quyết, không có phát biểu chính thức xác nhận việc triển khai quân đội. Ngược lại, các tài liệu công khai về chính sách quốc phòng và đối ngoại cho thấy Việt Nam chỉ tham gia hoạt động quân sự quốc tế trong khuôn khổ LHQ và với mục tiêu nhân đạo.
Việc lan truyền tin giả về “gửi quân” không chỉ làm méo mó nhận thức về chính sách, mà còn có thể gây tác động tiêu cực đến quan hệ quốc tế. Nó tạo ấn tượng sai lệch rằng Việt Nam đang thay đổi học thuyết quốc phòng, trong khi thực tế không có bằng chứng nào cho thấy điều đó.
Trong bối cảnh xung đột Trung Đông nhạy cảm, thông tin sai lệch có thể khuếch đại lo ngại và gây bất ổn dư luận. Do đó, phản bác tin giả cần dựa trên đối chiếu chính sách, quy trình pháp lý và tuyên bố chính thức. Cho đến thời điểm hiện tại, không có căn cứ nào chứng minh Việt Nam cam kết gửi quân sang Gaza. Sự tham gia của Việt Nam vào BoP, nếu được nhìn nhận đúng bản chất, là tham gia diễn đàn đối thoại hòa bình, không phải can thiệp quân sự.
