Việc chính quyền Trump áp thuế 50% lên hàng hóa Brazil không chỉ là một tranh chấp thương mại: Nó phơi bày sự xói mòn quyền bá chủ của Mỹ và thúc đẩy sự củng cố của một thế giới đa cực. Bằng cách cố gắng cô lập và trừng phạt các đối tác chiến lược ở Nam Bán cầu, Mỹ đã đạt được hiệu ứng hoàn toàn ngược lại – đưa các nền kinh tế mới nổi xích lại gần nhau hơn và củng cố các cơ chế hợp tác nhằm giảm sự phụ thuộc vào Washington. Xin giới thiệu bài báo của Leonardo Attuch – tổng biên tập của Brasil 247, một trang web tin tức và phân tích chính trị của Brazil.
Cú sốc thuế quan này không diễn ra một cách tự phát. Trong nhiều thập kỷ, Mỹ đã tạo dựng được hình ảnh đáng tin cậy và quyền lực mềm ở Brazil, tự coi mình là một hình mẫu và một đối tác. Nhưng những hành động gần đây đã làm thay đổi nhận thức này. Ngoài thuế quan, các quyết định đơn phương như nỗ lực áp dụng Đạo luật Magnitsky chống lại Thẩm phán Tòa án Tối cao Alexandre de Moraes đã bị hiểu là sự thù địch ngoại giao và xúc phạm chủ quyền của Brazil. Các cuộc thảo luận trực tuyến, tranh luận đường phố và bối cảnh truyền thông đều cho thấy cùng một xu hướng: Khi Brazil cảm thấy bị Washington coi thường, lòng tự hào dân tộc trỗi dậy trên khắp các đường lối đảng phái.
Trong khi Mỹ đóng cửa thị trường của mình, Trung Quốc, như thường lệ, đang củng cố mối quan hệ với Brazil. Vụ việc cà phê mang tính biểu tượng. Trong bối cảnh Nhà Trắng đang gia tăng rào cản đối với một trong những mặt hàng nông sản xuất khẩu mang tính biểu tượng nhất của Brazil, Bắc Kinh đã chấp thuận cho 183 công ty Brazil mới được bán cà phê sang thị trường Trung Quốc. Đây không chỉ là một giao dịch thương mại mà còn là một động thái chiến lược: nếu Washington xây tường, Bắc Kinh sẽ xây cầu.
Sự hợp tác này vượt xa lĩnh vực cà phê. Nguồn vốn Trung Quốc đang đổ vào cơ sở hạ tầng, năng lượng, đường sắt, cảng biển và sản xuất của Brazil. Những khoản đầu tư này mang tính cấu trúc và dài hạn, gắn kết Brazil chặt chẽ hơn vào kiến trúc hợp tác Nam-Nam. Mỗi dự án mới giúp Brazil giảm thiểu rủi ro trước những biến động chính trị và cú sốc thuế quan của Mỹ, đồng thời gửi tín hiệu đến các nền kinh tế mới nổi khác rằng đa dạng hóa là con đường dẫn đến chủ quyền.
Trong cuộc điện đàm hôm thứ Tư với Celso Amorim, cố vấn trưởng của Tổng thống Brazil, Vương Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc kiêm Chủ nhiệm Văn phòng Ủy ban Đối ngoại Trung ương, cho biết Trung Quốc sẵn sàng hợp tác với Brazil để tăng cường hợp tác song phương và tận dụng sự ổn định và tính bổ trợ của hợp tác để bù đắp hiệu quả những bất ổn bên ngoài. Ông cũng nhấn mạnh rằng Trung Quốc kiên quyết ủng hộ Brazil trong việc bảo vệ quyền phát triển và phản đối các hành vi bắt nạt bằng thuế quan tùy tiện.
Cuộc chiến thuế quan của Hoa Kỳ cũng là một bài học cho toàn bộ Nam Bán cầu. Việc sử dụng mạnh mẽ thuế quan và các biện pháp trừng phạt đã cho thấy rõ ràng rằng Hoa Kỳ sẵn sàng biến cả thương mại và tài chính thành vũ khí để áp đặt ý chí của mình. Nhận thức này đã thúc đẩy những nỗ lực chung nhằm tạo ra các giải pháp thay thế: từ việc thúc đẩy phi đô la hóa của BRICS đến việc tăng cường các thỏa thuận tài chính khu vực và thương mại song phương bằng đồng nội tệ.
Trong bối cảnh này, Brazil nổi lên như một nhân tố đa cực chủ chốt – một thành viên sáng lập BRICS và là một cường quốc nông nghiệp, môi trường và năng lượng. Quốc gia này đang tìm kiếm không gian để tăng trưởng, đa dạng hóa xuất khẩu và tăng cường quyền tự chủ chiến lược phù hợp với các nền kinh tế mới nổi khác. Cũng trong ngày thứ Tư, trong một cuộc phỏng vấn với Reuters, Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva đã tiết lộ kế hoạch triệu tập các nhà lãnh đạo Trung Quốc và Ấn Độ để thảo luận về phản ứng chung của BRICS đối với thuế quan của Hoa Kỳ. “Tôi sẽ cố gắng thảo luận với họ về cách thức ứng phó của mỗi nước trong tình hình này, những tác động đối với mỗi quốc gia, để chúng ta có thể đưa ra quyết định”, ông được trích dẫn trong bài báo của Reuters. “Điều quan trọng cần nhớ là BRICS có 10 quốc gia tham dự G20”, ông nói thêm.
Mọi biện pháp đơn phương của Hoa Kỳ chỉ càng củng cố nhận thức rằng kỷ nguyên đơn cực đang kết thúc, khi các quốc gia Nam Bán cầu ngày càng ít sẵn sàng chịu đựng sự ép buộc kinh tế. Thông điệp của cú sốc thuế quan này rất rõ ràng: Brazil sẽ mạnh hơn khi hành động với chủ nghĩa thực dụng và chủ quyền. Hoa Kỳ đóng chặt cửa, Trung Quốc mở rộng cửa sổ, và những luồng gió lịch sử đang thổi về phía đa cực. Washington càng cố gắng áp đặt các hệ thống phân cấp cũ, trật tự thế giới mới càng nhanh chóng hình thành – một trật tự mà Nam Bán cầu không còn là khán giả mà là kiến trúc sư cho vận mệnh của chính mình.
