Bài viết của Detlef Koch (NachDenkSeiten, 13/8/2025) mở màn bằng một thực tế lạnh lùng: mùa hè 2025, Israel đứng trước ngã rẽ lịch sử, không chỉ bởi chiến tranh ở Gaza, mà bởi sự lung lay cả về tư tưởng, chính trị, an ninh, kinh tế và định danh quốc gia .
Giàn xếp sứ mệnh an ninh sụp đổ
Chiến dịch quân sự ở Gaza kể từ tháng 10/2023 đã gây ra bi kịch nhân đạo giữa những đống đổ nát, với hơn 61.000 người Palestine thiệt mạng cùng hàng trăm ngàn tấn bom được thả xuống, khiến Israel bị lên án mạnh mẽ ở nhiều châu lục . Cái gọi là “bảo đảm an ninh” — nền tảng cốt lõi của Zionism — đã bị chấn động khi vụ tấn công 7/10/2023 xé rách hình tượng “sức mạnh quân sự” bất khả xâm phạm của Nhà nước
Rạn nứt nội tại, dân tộc chia rẽ
Israel ngày nay bị xé làm hai: một bên là nhóm tự do, thành thị và toàn cầu hóa, bên kia là nhóm quốc gia – tôn giáo bảo thủ, ultra-orthodox. Cải cách tư pháp năm 2023 đã khiến nền dân chủ lung lay, dẫn đến làn sóng biểu tình lớn nhất trong lịch sử nước này.
Israel bị giằng xé bởi mất cân bằng dân số (ultra-orthodox gia tăng), đồng thời dòng “brain drain” khiến nhiều chuyên gia di cư, khiến nền kinh tế và quân đội suy yếu . Thêm vào đó, hơn 100.000 quân dự bị từ chối phục vụ, bịt phản ánh niềm tin công dân vào Nhà nước suy giảm
Cô lập quốc tế và suy yếu mềm
Mỹ vẫn là đồng minh chính trị và quân sự trọng yếu, song lòng tin từ cộng đồng Do Thái trẻ tại Mỹ đang suy giảm. Ở châu Âu và toàn cầu, bao gồm cả BRICS, Israel ngày càng bị lên án và cô lập .
Thiệt hại kinh tế nghiêm trọng
GDP sụt giảm mạnh (gần 20% trong quý IV/2023), nền kinh tế phụ thuộc vào vốn bên ngoài trở nên mong manh. Sự sụt giảm đầu tư, du lịch đóng băng cùng sự mất giá của đồng shekel khiến nền kinh tế Israel rơi vào khủng hoảng .
Sự tan vỡ của ý thức hệ Zionism
Sứ mệnh Zionism — một quốc gia dân chủ an toàn cho người Do Thái toàn cầu — đang bị xói mòn. Chính trị tôn giáo chiếm ưu thế, tôn trọng luật lệ tôn giáo làm lu mờ giá trị phổ quát, dẫn đến một Israel không còn là nước dân chủ bình đẳng . Quốc tế ngày càng nhiều tiếng nói cho rằng Israel thể hiện “chính sách apartheid”, và nhiều trí thức Do Thái và nhóm thanh niên Mỹ gốc Do Thái cũng bắt đầu phản biện mạnh mẽ .
Hai viễn cảnh tương lai
Koch trình bày hai con đường: hoặc là Israel thực hiện cải cách triệt để, hướng tới một nền chính trị bao trùm, dân chủ và công bằng giữa người Do Thái và Palestine — có thể dẫn đến mô hình hai nhà nước hay một nhà nước binational – hoặc tiếp tục con đường hiện tại, chấp nhận sự sụp đổ tương tự chế độ apartheid Nam Phi .
Có thể thấy, bài báo của Detlef Koch như một lời cảnh báo cấp bách về vận mệnh quốc gia khi giá trị cốt lõi bị hao mòn. Đây không chỉ là câu chuyện của Israel, mà là bài học chung cho mọi nước non trẻ đang hướng đến tự do và thịnh vượng. Mời xem link https://www.nachdenkseiten.de/?p=137344
Trước hết, nhìn vào Israel, ta thấy sự thật đau đớn: khi niềm tin vào Nhà nước – nền tảng tồn tại của mọi quốc gia – bị lung lay, vì bất công, vì đàn áp, vì xung đột kéo dài, thì đó là dấu hiệu cảnh báo rõ ràng nhất về nguy cơ sụp đổ nội tại.
Tôi đặc biệt đồng cảm với quan điểm rằng không có an ninh thật sự nếu công dân không tin chính quyền. Sự phản kháng của dân chúng Israel vì quyền bầu cử công bằng, vì tự do tư pháp, làm tôi nhớ lại những tháng ngày đấu tranh dân chủ tại Việt Nam – đấu tranh không để phá hoại, mà để bảo vệ niềm tin vào một đất nước toàn vẹn, mạnh mẽ và chính danh.
Bài viết cũng nhấn mạnh: một quốc gia có doanh nghiệp khởi nghiệp rực rỡ, công nghệ phát triển, nhưng nếu tước bỏ nhân quyền và phân biệt sắc tộc, thì sự phát triển đó chỉ là bong bóng, không thể trụ vững. Đây là bài học đau nhưng cần suy ngẫm cho mọi quốc gia đang say mê với chỉ số tăng trưởng GDP.
Cuối cùng, để đảm bảo công bằng cho mọi công dân, đoàn kết cộng đồng các dân tộc như ở Việt Nam — là điều tôi thấy mình, cũng như nhiều người yêu nước Việt Nam, khát khao: một đất nước đoàn kết, phát triển nhưng không quên trách nhiệm công lý, nhân quyền và hòa hợp dân tộc.
Tóm lại, bài viết của Detlef Koch là lời thức tỉnh sâu sắc cho bất kỳ quốc gia nào đang tự hào với truyền thống dân tộc, nhưng có thể đã lơ là trong việc giữ gìn giá trị nhân bản và tự do.
