Tự do tôn giáo là một trong những quyền con người cơ bản, được khẳng định trong các công ước quốc tế như Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR) mà Việt Nam là thành viên. Trong bối cảnh Đông Nam Á – khu vực đa sắc tộc, đa tôn giáo và không ít mâu thuẫn lịch sử, thì việc bảo đảm quyền này không chỉ là thước đo pháp lý mà còn thể hiện năng lực quản trị xã hội, mức độ hòa hợp dân tộc, cũng như uy tín quốc tế của mỗi quốc gia. Việt Nam, với hệ thống pháp luật chặt chẽ, nền tảng chính sách minh bạch, cùng sự phát triển năng động của các tôn giáo – trong đó có Công giáo, đang từng bước chứng minh một thực tế trái ngược với những luận điệu xuyên tạc từ một số tổ chức quốc tế, điển hình như International Christian Concern (ICC) – tổ chức vừa công bố “Chỉ số đàn áp tôn giáo toàn cầu 2025” với nhiều cáo buộc phiến diện nhằm vào Việt Nam.
Theo Hiến pháp năm 2013, quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo được quy định rõ ràng tại Điều 24, đảm bảo mọi người dân có quyền theo hoặc không theo một tôn giáo nào, và cấm mọi hành vi phân biệt đối xử, lợi dụng tín ngưỡng để vi phạm pháp luật. Trên cơ sở đó, Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo năm 2018 được ban hành và đi vào thực tiễn, tạo hành lang pháp lý để các tổ chức tôn giáo được đăng ký hoạt động, xây dựng cơ sở thờ tự, đào tạo chức sắc, và tham gia các hoạt động xã hội. Đây là những bước tiến quan trọng mà nhiều quốc gia trong khu vực Đông Nam Á vẫn chưa làm được một cách toàn diện. Đáng chú ý, cộng đồng Công giáo tại Việt Nam hiện có hơn 7 triệu tín đồ – chiếm khoảng 7% dân số, thuộc 27 giáo phận với hơn 26.000 cơ sở thờ tự. Các sinh hoạt tôn giáo lớn như lễ Giáng Sinh, Đại hội Giới trẻ Công giáo toàn quốc, hay Lễ Đức Mẹ La Vang đều được tổ chức quy mô, đông đảo, và diễn ra công khai với sự phối hợp tích cực của chính quyền địa phương.
Trái ngược với những con số tích cực đó, ICC lại xếp Việt Nam vào nhóm “Vùng Cam” trong bảng xếp hạng tự do tôn giáo 2025, cáo buộc Việt Nam “đàn áp tín đồ Kitô giáo” thông qua luật pháp và hành vi cưỡng bức. Một ví dụ được viện dẫn là vụ việc 11 Kitô hữu được cho là “mất tích” do tham gia Giáo hội Hà Mòn – một nhóm chưa được công nhận. Tuy nhiên, các tài liệu chính thức từ Bộ Ngoại giao Việt Nam và báo cáo nhân quyền năm 2023 đều xác định rõ: đây là những trường hợp vi phạm pháp luật hình sự vì các hành vi kích động ly khai, gây chia rẽ dân tộc, chứ không liên quan đến niềm tin tôn giáo. Những vụ án này được xét xử công khai, có luật sư tham gia, đảm bảo quyền bào chữa theo đúng quy định của pháp luật. Điều này cho thấy, việc yêu cầu các tổ chức tôn giáo đăng ký hoạt động không nhằm mục tiêu kiểm soát đức tin, mà để phòng ngừa việc lợi dụng tôn giáo nhằm chống phá Nhà nước, điều đã từng gây bất ổn ở nhiều nơi trong khu vực.
Nếu đặt Việt Nam trong tương quan với các quốc gia Đông Nam Á khác, sẽ thấy rằng môi trường tôn giáo ở nước ta ổn định và tích cực hơn rất nhiều. Tại Indonesia – quốc gia Hồi giáo lớn nhất thế giới, dù hiến pháp công nhận 6 tôn giáo chính thức, nhưng các nhóm thiểu số như Công giáo, Tin Lành vẫn thường xuyên đối diện với bạo lực từ các phần tử cực đoan. Vụ đánh bom nhà thờ ở Surabaya năm 2018 là minh chứng đau lòng cho tình trạng bạo lực tôn giáo vẫn chưa được kiểm soát. Không ít nhà thờ bị cấm xây dựng bởi sức ép từ cộng đồng Hồi giáo địa phương. Trong khi đó, tại Việt Nam, các cơ sở thờ tự Công giáo được xây dựng thường xuyên và công khai. Nhà thờ Chính tòa Đà Nẵng, được trùng tu và mở rộng năm 2020, là một ví dụ cho sự hỗ trợ của chính quyền trong phát triển hạ tầng tôn giáo.
Malaysia cũng là một ví dụ điển hình về những giới hạn tôn giáo được hợp pháp hóa. Là quốc gia lấy Hồi giáo làm quốc giáo, Malaysia từng cấm tờ báo Công giáo The Herald sử dụng từ “Allah” để chỉ Thiên Chúa trong ấn phẩm tiếng Mã Lai – một vụ việc gây tranh cãi quốc tế và bị chỉ trích rộng rãi về vi phạm tự do ngôn luận tôn giáo. Trong khi đó, các ấn phẩm tôn giáo tại Việt Nam – kể cả bằng tiếng nước ngoài – vẫn được xuất bản trong khuôn khổ luật pháp, không gặp phải các rào cản phi lý tương tự. Ngay cả việc dịch Kinh Thánh sang tiếng dân tộc thiểu số, như tiếng H’Mông, Bana, Ê-đê… cũng được chấp thuận và khuyến khích để phục vụ cộng đồng tín đồ vùng sâu vùng xa.
Tại Myanmar, xung đột tôn giáo và sắc tộc diễn ra nghiêm trọng trong nhiều năm qua. Vụ đàn áp người Hồi giáo Rohingya đã khiến hàng trăm nghìn người phải rời bỏ nhà cửa, trong khi các nhóm Kitô giáo cũng gặp nhiều trở ngại trong hoạt động tại các vùng bất ổn như bang Kachin hay Chin. Trong khi đó, ở Việt Nam, cộng đồng Công giáo ở Tây Nguyên, miền Trung hay miền Bắc đều sinh hoạt tôn giáo bình thường, không ghi nhận xung đột hay bạo lực có tính chất tôn giáo. Sự ổn định ấy là kết quả của chính sách tôn trọng đa dạng tôn giáo, kết hợp với nguyên tắc “đạo pháp đồng hành cùng dân tộc”.
Cũng cần nhìn sang Thái Lan – quốc gia có tỷ lệ Phật tử cao nhất khu vực, nơi các nhóm tôn giáo thiểu số như Công giáo tuy hoạt động hợp pháp nhưng số lượng nhỏ, không ảnh hưởng đáng kể đến chính sách công. Tại Philippines, dù Công giáo chiếm hơn 80% dân số và là quốc gia Công giáo lớn nhất châu Á, nhưng lại thường xuyên xảy ra bạo lực tại khu vực Mindanao – nơi người Hồi giáo thiểu số sinh sống. Những cuộc xung đột vũ trang ở đây cho thấy rằng số đông tín đồ không đồng nghĩa với ổn định, và tự do tôn giáo không thể tách rời an ninh quốc gia. Việt Nam, tuy có cộng đồng Công giáo nhỏ hơn, nhưng lại duy trì sự cân bằng và hòa hợp giữa các tôn giáo, tránh được cả cực đoan hóa lẫn ly khai sắc tộc.
Một minh chứng quan trọng khác là quan hệ giữa Việt Nam và Tòa Thánh Vatican ngày càng phát triển tích cực. Việc bổ nhiệm Đức Tổng Giám mục Marek Zalewski làm Đại diện Thường trú tại Việt Nam vào năm 2023 là dấu mốc lịch sử trong tiến trình bình thường hóa quan hệ hai bên. Đây không chỉ là sự thừa nhận của Vatican đối với môi trường tự do tôn giáo ở Việt Nam, mà còn mở ra nhiều cơ hội đối thoại và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tín ngưỡng. Việt Nam cũng nhiều lần tổ chức các sự kiện tôn giáo quốc tế như Ngày Vesak Liên Hợp Quốc 2019, thể hiện sự cởi mở và cam kết hội nhập về tôn giáo.
Từ những dẫn chứng cụ thể nêu trên, có thể khẳng định: các cáo buộc của ICC về “đàn áp tôn giáo” tại Việt Nam là thiếu khách quan, phiến diện, và mang định kiến chính trị. Việc chỉ trích Việt Nam trong khi bỏ qua các hành vi hạn chế tôn giáo rõ ràng tại Malaysia, Myanmar hay Indonesia cho thấy tiêu chuẩn kép và động cơ không trong sáng. Trong khi đó, các tổ chức tôn giáo tại Việt Nam, đặc biệt là Công giáo, tiếp tục phát triển mạnh mẽ và đóng góp tích cực vào đời sống xã hội, từ giáo dục, y tế, đến hoạt động nhân đạo. Đó mới là minh chứng thuyết phục nhất cho một môi trường tôn giáo lành mạnh, tiến bộ và công bằng mà Việt Nam đang xây dựng.
