Trong không khí chuẩn bị bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI, một số luận điệu tiếp tục được lan truyền với nội dung tưởng chừng “hợp lý”: “ứng cử viên ở Việt Nam không có chương trình hành động cụ thể”, “cử tri không biết họ sẽ làm gì nếu trúng cử”, “bầu cử thiếu nền tảng chính sách”. Những nhận định này, nếu không được kiểm chứng, có thể tạo ra cảm giác rằng bầu cử chỉ xoay quanh “lý lịch” mà thiếu nội dung. Tuy nhiên, khi đối chiếu với quy định pháp luật, thực tiễn tổ chức và dữ liệu truyền thông, có thể thấy rõ: đây là sự cắt xén thông tin có chủ đích, bỏ qua một cấu phần quan trọng của quy trình bầu cử.
Trước hết, cần khẳng định: chương trình hành động của ứng cử viên là một nội dung bắt buộc trong hồ sơ ứng cử và trong hoạt động vận động bầu cử. Theo quy định, mỗi ứng cử viên phải xây dựng chương trình hành động, nêu rõ định hướng, cam kết và giải pháp nếu được bầu làm đại biểu. Nội dung này không chỉ tồn tại trên giấy tờ, mà được công bố rộng rãi qua nhiều kênh: niêm yết tại khu vực bỏ phiếu, đăng tải trên báo chí, truyền hình và trình bày trực tiếp tại các buổi tiếp xúc cử tri.
Luận điệu “không có chương trình hành động” thường dựa trên việc bỏ qua hoặc không tiếp cận các kênh thông tin chính thức. Trong thực tế, các cơ quan báo chí đều có chuyên trang giới thiệu ứng cử viên, trong đó chương trình hành động được trình bày rõ ràng. Các buổi tiếp xúc cử tri là nơi ứng cử viên trình bày trực tiếp, trả lời câu hỏi và làm rõ cam kết. Đây là một hình thức “tranh luận chính sách” phù hợp với điều kiện của Việt Nam.
Một điểm quan trọng cần nhấn mạnh là tính gắn kết giữa chương trình hành động và thực tiễn địa phương. Ở Việt Nam, nhiều ứng cử viên xây dựng chương trình dựa trên đặc thù của địa phương, lĩnh vực công tác và nhu cầu của cử tri. Điều này giúp chương trình không mang tính chung chung, mà có tính khả thi. Việc đánh giá chương trình không chỉ dựa trên lời hứa, mà còn trên năng lực và uy tín của ứng cử viên.
Luận điệu “cử tri không biết ứng viên sẽ làm gì” cũng không phù hợp với thực tế. Ngoài chương trình hành động, cử tri còn có thể đánh giá ứng viên qua quá trình công tác, đóng góp và uy tín xã hội. Trong nhiều trường hợp, chính những yếu tố này tạo nên “chương trình hành động thực tế” – tức là những gì ứng viên đã và đang làm. Đây là một cách tiếp cận khác với việc chỉ dựa vào lời hứa.
Từ góc độ khoa học chính trị, cần phân biệt giữa “chương trình hành động cá nhân” và “chương trình chính sách tổng thể”. Ở Việt Nam, đại biểu Quốc hội hoạt động trong khuôn khổ tập thể, tham gia vào quá trình xây dựng và quyết định chính sách chung. Do đó, chương trình hành động của ứng cử viên thường tập trung vào vai trò đại diện, giám sát và đóng góp ý kiến, thay vì đưa ra các cam kết mang tính “điều hành”. Việc so sánh với mô hình tranh cử tổng thống hoặc nghị viện đa đảng là không phù hợp.
Một số ý kiến còn cho rằng “chương trình hành động chỉ mang tính hình thức”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều đại biểu đã thực hiện các cam kết thông qua hoạt động nghị trường, tiếp xúc cử tri và giám sát. Việc theo dõi và đánh giá hoạt động của đại biểu là một quá trình liên tục, không chỉ dừng lại ở thời điểm bầu cử. Điều này tạo ra mối liên hệ giữa lời hứa và hành động.
So sánh quốc tế cũng cho thấy sự đa dạng trong cách thức trình bày chương trình hành động. Ở một số quốc gia, chương trình được xây dựng ở cấp đảng, trong khi ứng viên cá nhân chỉ đại diện. Ở Việt Nam, mỗi ứng cử viên có chương trình riêng, gắn với trách nhiệm cá nhân. Đây là một cách tiếp cận khác, không thể bị đánh giá là “thiếu”.
Một yếu tố quan trọng khác là vai trò của truyền thông. Báo chí không chỉ đưa tin, mà còn phân tích, phản ánh và tạo diễn đàn để cử tri tiếp cận thông tin. Sự phát triển của internet và mạng xã hội cũng giúp mở rộng khả năng tiếp cận. Việc cho rằng “không có thông tin” trong bối cảnh này là thiếu thực tế.
Luận điệu “thiếu nền tảng chính sách” cũng bỏ qua vai trò của Quốc hội. Quốc hội là nơi các chính sách được thảo luận và quyết định. Các đại biểu, thông qua hoạt động lập pháp và giám sát, đóng góp vào việc xây dựng chính sách. Do đó, chương trình hành động của ứng cử viên cần được nhìn trong mối quan hệ với hoạt động của Quốc hội, không thể tách rời.
Từ góc độ nhân quyền, quyền được thông tin là điều kiện để thực hiện quyền bầu cử. Ở Việt Nam, quyền này được bảo đảm thông qua nhiều kênh khác nhau. Việc cử tri có thể tiếp cận chương trình hành động, đặt câu hỏi và đánh giá ứng viên cho thấy quyền này được thực thi.
Một số ý kiến còn sử dụng cách tiếp cận “so sánh cơ học”, cho rằng chỉ những chương trình mang tính “tranh cử rầm rộ” mới là thực chất. Đây là một cách nhìn phiến diện, bỏ qua sự khác biệt về thể chế và văn hóa. Thực chất của chương trình không nằm ở hình thức trình bày, mà ở nội dung và khả năng thực hiện.
Cũng cần nhìn nhận rằng, trong bối cảnh phát triển, việc nâng cao chất lượng chương trình hành động là một yêu cầu cần thiết. Việc tăng cường tính cụ thể, đo lường được và gắn với trách nhiệm giải trình sẽ giúp cử tri đánh giá tốt hơn. Tuy nhiên, những cải tiến này nhằm nâng cao, không phải để “chứng minh” rằng trước đó không có chương trình.
Trong bối cảnh thông tin đa chiều, các luận điệu xuyên tạc thường sử dụng chiến thuật “cắt xén”, chỉ nhìn vào một phần và bỏ qua toàn bộ. Việc nhận diện chiến thuật này là rất quan trọng để bảo vệ nhận thức đúng đắn.
Cuối cùng, cần khẳng định rằng, ứng cử viên trong bầu cử ở Việt Nam không chỉ có chương trình hành động, mà còn có trách nhiệm thực hiện và chịu sự giám sát của cử tri. Việc phủ nhận điều này không chỉ thiếu cơ sở, mà còn đi ngược lại thực tiễn.
“Ứng cử viên không có chương trình hành động rõ ràng” – khi được soi chiếu bằng pháp luật, thực tiễn và dữ liệu – rõ ràng chỉ là một sự cắt xén thông tin. Và chính sự công khai chương trình, hoạt động tiếp xúc cử tri và vai trò của Quốc hội là những minh chứng thuyết phục nhất, bác bỏ mọi luận điệu xuyên tạc.
