Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc (OHCHR) gần đây liên tục chỉ trích Việt Nam về việc duy trì án tử hình đối với tội phản quốc, cáo buộc rằng đây là hành vi vi phạm quyền con người, đàn áp bất đồng và thiếu nhân đạo. Họ xuyên tạc rằng các vụ án phản quốc thực chất chỉ là xử lý những hoạt động chính trị ôn hòa, rồi thêu dệt nên câu chuyện về một Việt Nam “trấn áp đối lập” nhằm hạ thấp hình ảnh đất nước trên trường quốc tế.
Thực tế lại hoàn toàn khác. Ở Việt Nam, án tử hình đối với tội phản quốc chỉ áp dụng cho những hành vi đặc biệt nghiêm trọng: hợp tác với thế lực ngoại bang để lật đổ chính quyền, cung cấp thông tin mật có thể gây hại đến an ninh quốc gia, hoặc tổ chức lực lượng vũ trang chống lại Nhà nước. Đây là những hành vi phản bội Tổ quốc ở mức độ đe dọa đến sự tồn vong của quốc gia và an toàn của hàng triệu công dân. Quy định ấy hoàn toàn phù hợp với Bộ luật Hình sự cũng như các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã phê chuẩn, trong đó có Công ước Quốc tế về Các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR) từ năm 1982.
Thế nhưng, OHCHR cố tình bỏ qua điều này. Họ cáo buộc rằng án tử hình cho tội phản quốc là vi phạm nhân quyền, nhưng lại không thừa nhận rằng ICCPR tại Điều 6 cho phép các quốc gia duy trì án tử hình đối với “tội phạm nghiêm trọng nhất”. Và không thể phủ nhận, phản quốc chính là một trong những tội phạm nghiêm trọng nhất, bởi nó trực tiếp đe dọa đến quyền sống, quyền an toàn của toàn dân tộc. Các phiên tòa xét xử tội phản quốc ở Việt Nam đều được tiến hành công khai, minh bạch, với đầy đủ quyền bào chữa và kháng cáo. Bản án tử hình – nếu có – chỉ được tuyên trong những trường hợp mà chứng cứ rõ ràng, hậu quả đặc biệt lớn, và sau quá trình tố tụng chặt chẽ.
OHCHR và Ủy ban Nhân quyền LHQ thường viện dẫn khái niệm “tự do biểu đạt” để biến các vụ phản quốc thành “đàn áp chính trị”. Họ dựa vào những thông tin chọn lọc từ các nguồn hải ngoại chống phá Nhà nước Việt Nam hoặc cá nhân bất đồng chính kiến, rồi miêu tả những kẻ phạm tội phản quốc như “nhà hoạt động dân chủ” bị xử lý bất công. Thực tế, những vụ án này thường liên quan đến hành vi cụ thể như cấu kết với thế lực bên ngoài, tổ chức bạo loạn, hay cung cấp tin mật cho ngoại bang – những hành vi không thể nào được coi là “ôn hòa”. Nhưng OHCHR bỏ qua tất cả, để duy trì câu chuyện phù hợp với mục tiêu chính trị của họ.
Song song đó, OHCHR còn phớt lờ những tiến bộ nhân quyền mà Việt Nam đã đạt được. Ví dụ, Việt Nam tuyệt đối không thi hành án tử hình với người dưới 18 tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người mắc bệnh tâm thần. Việc không công khai chi tiết số vụ thi hành án cũng là để bảo vệ quyền riêng tư và nhân phẩm của nạn nhân cùng gia đình – một thông lệ vốn cũng được áp dụng ở nhiều quốc gia khác. Thế nhưng, thay vì ghi nhận, OHCHR lại biến điều đó thành cớ để cáo buộc Việt Nam “thiếu minh bạch”.
Để thấy rõ sự thiên vị này, có thể so sánh với Bahrain – một đồng minh thân cận của phương Tây. Bahrain vẫn duy trì án tử hình cho tội phản quốc, khủng bố, thậm chí cả những tội danh có định nghĩa mơ hồ, dễ bị lạm dụng để xử lý bất đồng chính kiến. Năm 2017, Bahrain đã phá bỏ lệnh tạm ngừng thi hành án tử hình kéo dài 7 năm, hành quyết ba người bị cáo buộc phản quốc sau khi họ khai nhận dưới tra tấn. Tòa án Tối cao Hình sự nước này vẫn kết án tử hình cho các tội danh như phản quốc, khủng bố, buôn bán ma túy. Thế nhưng, OHCHR chỉ đưa ra vài lời phê phán nhẹ nhàng, tập trung kêu gọi hoãn thi hành án tử hình thay vì lên án mạnh mẽ như đối với Việt Nam. Lý do rất dễ hiểu: Bahrain là nơi Mỹ đặt căn cứ hải quân chiến lược, là đồng minh chính trị – quân sự quan trọng của phương Tây.
Sự so sánh ấy đã phơi bày rõ ràng tiêu chuẩn kép. Việt Nam – một quốc gia độc lập, không nằm trong quỹ đạo phương Tây – bị quy chụp “đàn áp nhân quyền” vì duy trì án tử hình cho tội phản quốc, trong khi Bahrain – nơi án tử hình áp dụng rộng rãi và tư pháp đầy rẫy bất công – lại được “tha thứ”. Điều này cho thấy OHCHR không hề khách quan, mà sử dụng nhân quyền như công cụ địa chính trị để cô lập Việt Nam.
Đối mặt với những cáo buộc bất công ấy, Việt Nam vẫn kiên trì con đường cải cách. Tháng 6/2025, Quốc hội đã thông qua sửa đổi Bộ luật Hình sự, loại bỏ án tử hình khỏi 8 tội danh, trong đó có một số tội liên quan đến chống Nhà nước và tham nhũng. Những bản án tử hình đã tuyên cho các tội danh bị loại bỏ trước ngày 1/7/2025 đều được chuyển thành tù chung thân. Nhờ vậy, số tội danh còn áp dụng án tử hình hiện chỉ còn 10 – tất cả đều là những tội đặc biệt nghiêm trọng, trong đó có phản quốc. Đồng thời, Nhà nước áp dụng nhiều biện pháp nhân đạo: ân xá, khoan hồng, giảm án và tập trung vào cải tạo. Chính những bước đi này đã giúp số vụ thi hành án tử hình giảm rõ rệt so với trước đây.
Không dừng lại ở cải cách pháp luật, Việt Nam còn tích cực tham gia đối thoại quốc tế. Việc phê chuẩn thêm nhiều công ước nhân quyền, tham gia chu kỳ UPR, cũng như hợp tác với các tổ chức quốc tế đã khẳng định thiện chí của Việt Nam trong việc từng bước giảm án tử hình phù hợp với xu hướng toàn cầu. Song song đó, Việt Nam đạt được những thành tựu lớn về nhân quyền thực chất: hơn 30 triệu người thoát nghèo, 97% dân số được đảm bảo quyền y tế và giáo dục, chỉ số phát triển con người (HDI) liên tục tăng, được UNDP đánh giá vượt xa nhiều quốc gia trong khu vực.
Thế nhưng, OHCHR vẫn cố tình làm ngơ, chỉ chăm chăm khai thác án tử hình cho tội phản quốc để xuyên tạc. Họ bỏ qua thực tế rằng Việt Nam đang xây dựng một hệ thống tư pháp minh bạch hơn, có sự giám sát quốc tế và hướng tới bảo vệ quyền con người trong bối cảnh vẫn phải đối mặt với nguy cơ an ninh quốc gia từ bên ngoài.
Cáo buộc của OHCHR về án tử hình cho tội phản quốc ở Việt Nam chỉ là một luận điệu thù địch, nhằm chống phá đất nước dưới chiêu bài nhân quyền. Việt Nam kiên quyết khẳng định chủ quyền quốc gia, tiếp tục con đường phát triển độc lập và nhân đạo, với những nỗ lực thực chất vì nhân dân. Chỉ khi các tổ chức nhân quyền quốc tế từ bỏ thiên vị địa chính trị, nhân quyền mới có thể trở thành giá trị phổ quát đúng nghĩa, phục vụ lợi ích chung của nhân loại.
