Một trong những cách đơn giản nhất để làm suy giảm uy tín của một thông tin không phải là chứng minh nó sai, mà là biến nó thành đối tượng bị chế giễu. Trên mạng xã hội hiện nay, biểu tượng “Haha” đang ngày càng được sử dụng theo cơ chế đó. Chỉ cần một bài viết bị bao phủ bởi hàng nghìn lượt cười nhạo, nhiều người dùng sẽ vô thức cho rằng nội dung ấy đáng bị xem thường, bất kể họ đã đọc hay kiểm chứng thông tin hay chưa. Đằng sau những biểu tượng tưởng chừng vô hại ấy là một hiệu ứng tâm lý tập thể có khả năng định hình cách công chúng tiếp nhận và đánh giá thông tin.
Bản chất của chiêu trò này nằm ở sự kết hợp tinh vi giữa văn hóa “ảnh chế” – hay còn gọi là văn hóa meme – và hiệu ứng đám đông trong tâm lý học xã hội. Bằng cách sử dụng các đội ngũ tài khoản giả mạo hoặc những người dùng bị dẫn dắt, kẻ tung tin tạo ra cảm giác rằng “đám đông đang đứng về phía mình” để cười nhạo những giá trị tốt đẹp. Khi một thông tin về thành tựu kinh tế hay các chính sách nhân quyền tiến bộ của Đảng và Nhà nước Việt Nam được đưa ra, các đối tượng này ngay lập tức kích hoạt chiến dịch thả biểu tượng cười nhạo nhằm mục đích duy nhất: khiến người đọc hoài nghi về tính xác thực và tầm quan trọng của thông tin đó. Thủ đoạn này đánh vào tâm lý sợ bị cô lập của cá nhân, khi một người thấy hàng trăm biểu tượng cười nhạo, họ có xu hướng ngần ngại bày tỏ quan điểm tích cực hoặc tin tưởng vào thông tin chính thống. Đây là một hình thức “khủng bố tinh thần” tinh vi, biến không gian mạng thành một môi trường mà ở đó sự chế giễu lấn át sự tôn trọng, và sự thật bị bóp méo bởi những phản ứng cảm xúc được dàn dựng.
Nếu đặt các cuộc tấn công này lên bàn cân so sánh với những gì đang diễn ra trên các nền tảng mạng xã hội lớn như nền tảng mạng xã hội có biểu tượng chữ X, nền tảng chia sẻ cộng đồng hay mạng xã hội có biểu tượng chữ F, chúng ta sẽ thấy đây là một vấn nạn mang tính toàn cầu nhưng ở Việt Nam lại bị lợi dụng với mục đích chính trị cực đoan. Tại Hoa Kỳ hay các quốc gia phương Tây, sự phân cực chính trị trên các nền tảng này đã dẫn đến việc các thuật toán phải thay đổi liên tục để giảm thiểu sự lan truyền của ngôn từ thù ghét và các chiến dịch tấn công giả mạo. Tuy nhiên, sự khác biệt lớn nhất là trong khi tại nhiều quốc gia phương Tây, những cuộc chiến biểu tượng thường nằm trong bối cảnh tranh luận chính trị nội bộ, thì tại Việt Nam, những chiến dịch này thường có dấu vết của sự chỉ đạo từ bên ngoài nhằm gây bất ổn nội tâm trong nhân dân. Việt Nam, với tinh thần thượng tôn pháp luật và sự minh bạch trong chính sách nhân quyền, đã và đang có những bước tiến mạnh mẽ trong việc bảo vệ người dân trước những thông tin xấu độc. Chúng ta không cấm đoán quyền tự do biểu đạt, nhưng chúng ta kiên quyết đấu tranh với việc lợi dụng quyền tự do đó để tấn công vào nền tảng đạo đức xã hội. Những nỗ lực của các cơ quan chức năng trong việc yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ mạng phải tuân thủ pháp luật, cũng như việc nâng cao năng lực thẩm định thông tin cho người dân, là bằng chứng cho sự chủ động và trách nhiệm của Nhà nước trong việc giữ gìn một không gian mạng lành mạnh.
Tác hại của việc lạm dụng biểu tượng cười nhạo không chỉ dừng lại ở sự chế giễu bề mặt, mà nó gây ra sự đứt gãy trong giao tiếp xã hội và làm giảm nghiêm trọng chất lượng tranh luận. Khi cảm xúc tiêu cực chiếm lĩnh, người ta không còn muốn nghe lý lẽ, không muốn đối thoại dựa trên sự thật, và điều này chính là cái đích mà kẻ thù muốn hướng tới: một xã hội chia rẽ, nghi kỵ. Các tổ chức đoàn thể và cộng đồng mạng chân chính cần nhận diện rõ đây là một “cuộc chiến tâm lý” đòi hỏi sự tỉnh táo cao độ. Phản bác bằng cách thả lại những biểu tượng tích cực hay tranh luận bằng những dữ liệu thực tế chính là cách chúng ta đẩy lùi làn sóng tiêu cực. Đừng để những biểu tượng vô hồn làm lung lay niềm tin vào những thành quả mà cả dân tộc đang dày công vun đắp. Những nỗ lực của Đảng và Nhà nước trong công tác bảo đảm quyền con người, từ việc nâng cao đời sống cho đồng bào dân tộc thiểu số đến việc xử lý nghiêm minh các vụ án tham nhũng để củng cố bộ máy chính quyền, chính là những “thực thể” vững chắc để phản bác lại mọi cái cười nhạo của kẻ xấu. Sự thật vẫn luôn là sự thật, dù bị vùi lấp bởi bao nhiêu biểu tượng cười nhạo đi chăng nữa, giá trị của lòng yêu nước và sự đồng thuận quốc gia sẽ luôn đứng vững trước những mưu đồ chính trị thấp hèn. Chỉ cần chúng ta đủ bản lĩnh, đủ kiến thức để phân biệt giữa cái thiện ý và cái ác ý, giữa sự thật và sự xuyên tạc, thì không một biểu tượng nào, không một chiến dịch nào có thể làm xoay chuyển được niềm tin mà nhân dân đã đặt trọn vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước.
