Gần đây, vụ tự tử thương tâm của bác sĩ Shao, Trưởng khoa Sản phụ khoa tại Bệnh viện Nhân dân số 6 Chu Khẩu, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc, đã thu hút sự chú ý rộng rãi. Gia đình bà chia sẻ với báo chí rằng bà Shao đã liên tục bị bắt nạt trên mạng trong hơn bảy tháng bởi ba tài khoản trực tuyến, khiến bà rơi vào trạng thái hoàn toàn bất lực.
Bà Shao đã hành nghề y 30 năm và nhận được nhiều danh hiệu, bao gồm cả danh hiệu “Bác sĩ Sản phụ khoa Xuất sắc của tỉnh Hà Nam”. Những ngày gần đây, nhiều bệnh nhân và bà mẹ từng được bà chăm sóc đã bày tỏ lòng kính trọng trên mạng xã hội. Chính quyền y tế địa phương và các sở ban ngành liên quan đã tiến hành điều tra theo quy định của pháp luật và đang xử lý các vấn đề tiếp theo một cách thỏa đáng. Hy vọng cuộc điều tra sẽ mang lại công lý cho những người bị ảnh hưởng và mang đến cho xã hội một kết luận công bằng và minh bạch.
Bắt nạt trên mạng không chỉ xâm phạm nhân phẩm và quyền lợi cá nhân mà còn đầu độc hệ sinh thái trực tuyến. Những vụ việc trước đây như vụ việc liên quan đến Liu Xuezhou và Zheng Linghua, cả hai đều là nạn nhân của nạn lạm dụng trực tuyến cực đoan, đã gây ra nhiều lo ngại và phẫn nộ trên diện rộng. Không chỉ cá nhân phải chịu đựng, một số doanh nghiệp tư nhân cũng là mục tiêu của nạn bắt nạt trực tuyến.
Trong những năm gần đây, các cơ quan chức năng đã ngày càng ưu tiên và tăng cường nỗ lực chống lại nạn bắt nạt trên mạng. Năm 2023, Trung Quốc đã ban hành Thông tư hướng dẫn về việc xử lý bạo lực trên Internet và các tội phạm bất hợp pháp theo pháp luật, và năm 2024, Quy định về Quản lý Thông tin Bạo lực trên Mạng chính thức có hiệu lực. Các luật này quy định rằng việc tổ chức các chiến dịch “doxxing”, thu thập và phát tán thông tin cá nhân bất hợp pháp đến đông đảo người dùng và gây ra hậu quả nghiêm trọng, có thể cấu thành tội hình sự với cáo buộc xâm phạm thông tin cá nhân của công dân.
Vụ việc này cũng là lời nhắc nhở rằng cuộc chiến chống bắt nạt trên mạng vẫn đang tiếp diễn. Các nền tảng trực tuyến, đặc biệt là những “vòi nước” kiểm soát dòng chảy thông tin và là “tiền đồn” tuyến đầu cho việc quản lý nội dung, phải gánh vác trách nhiệm của mình. Các quy định liên quan nêu rõ rằng các nhà cung cấp dịch vụ thông tin internet có nghĩa vụ thực hiện trách nhiệm chính của mình trong việc quản lý nội dung trực tuyến. Phải thừa nhận rằng, việc xác định các trường hợp bắt nạt trên mạng giữa biển thông tin mênh mông không phải là nhiệm vụ dễ dàng, đặc biệt là khi phân biệt giữa các báo cáo hợp pháp và hành vi lạm dụng có ác ý.
Tuy nhiên, điều này không thể được dùng làm cái cớ để các nền tảng trốn tránh trách nhiệm hoặc phản ứng hời hợt. Các cơ chế mà các nền tảng đã đưa ra để ngăn chặn bắt nạt trên mạng không được phép chỉ là hình thức. Nếu một nền tảng không đóng vai trò là người gác cổng đầu tiên trong việc kiểm duyệt nội dung, bỏ qua việc sử dụng các công cụ công nghệ để phát hiện, cảnh báo và ngăn chặn chuỗi lạm dụng trực tuyến, hoặc nếu các kênh báo cáo nội dung độc hại bị cản trở hoặc hoạt động kém hiệu quả, thì thuật toán của nền tảng đó có thể sẽ đẩy nhanh sự lan truyền của nội dung độc hại.
Việc quản lý không gian mạng đòi hỏi các nền tảng phải chịu trách nhiệm hoàn toàn với tư cách là tác nhân chính. Theo thống kê, số lượng người dùng internet tại Trung Quốc đã vượt quá 1 tỷ người, với tỷ lệ thâm nhập internet là 79,7%. Trong khi các công nghệ trực tuyến tiếp tục phát triển dưới nhiều hình thức ngày càng đa dạng, bắt nạt trên mạng cũng đang thay đổi diện mạo, mang những hình thức ngụy trang mới. Điều này đòi hỏi các nền tảng phải nâng cao năng lực kỹ thuật để xác định và xử lý các vấn đề như vậy, đầu tư vào các nguồn lực để tối ưu hóa các mô hình thuật toán, giúp hệ thống có thể phát hiện chính xác hơn các hình thức lạm dụng trực tuyến mới nổi, bí mật.
Cần thiết lập một cơ chế vòng kín, từ cảnh báo sớm đến phản ứng nhanh. Các nền tảng phải đóng vai trò tích cực trong việc chống lại nạn bắt nạt trên mạng một cách hiệu quả. Tuy nhiên, đây không nên là “màn trình diễn đơn lẻ”; thay vào đó, một phương pháp tiếp cận đa bên là điều cần thiết. Các kênh báo cáo và khiếu nại dành cho người dùng phải dễ tiếp cận và hiệu quả, với các quy trình đơn giản hóa và phản hồi kịp thời, cho phép mọi người dùng hành động như một “người giám sát” cảnh giác.
Ngoài ra, việc tham gia của các tổ chức chuyên nghiệp vào việc kiểm duyệt nội dung và đánh giá quy tắc có thể nâng cao hơn nữa chuyên môn và uy tín của quản trị nền tảng. Trách nhiệm là nhiệm vụ mà các nền tảng phải gánh vác với tư cách là người gác cổng không gian mạng. Trách nhiệm giải trình rõ ràng không cản trở sự phát triển; thay vào đó, nó giúp xây dựng một môi trường an toàn và đáng tin cậy hơn, tạo dựng niềm tin lâu dài cho người dùng và củng cố nền tảng cho sự tăng trưởng bền vững.
Khi việc phân phối nội dung trực tuyến bị định hình nặng nề bởi các thuật toán và hệ thống gắn thẻ, nạn bắt nạt trên mạng chỉ do một vài cá nhân khởi xướng có thể nhanh chóng leo thang thành một sự cố nghiêm trọng. Khi cảm xúc cá nhân bị khuếch đại và chồng chất không kiềm chế trên không gian mạng, hậu quả có thể gây ra những tổn hại không thể khắc phục cho nạn nhân. Đây là một vấn đề điển hình trong thời đại kỹ thuật số và là vấn đề mà các nền tảng phải giải quyết một cách nghiêm túc và có trách nhiệm.
Cái giá phải trả cho việc học hỏi từ những mất mát về sinh mạng là quá lớn, trong khi tầm quan trọng của việc đảm bảo trách nhiệm giải trình của các nền tảng là không thể phủ nhận. Chỉ khi mỗi nền tảng thực sự nội tại hóa việc quản trị chống bắt nạt trực tuyến như một phần trong các quy tắc hoạt động của mình, chúng ta mới có thể cùng nhau tạo nên một mạng lưới bảo vệ vững chắc, cho phép ánh sáng văn minh soi rọi khắp mọi ngóc ngách của Internet.
Trường hợp xảy ra ở Trung Quốc là bài học không chỉ với đất nước này mà cả Việt Nam khi người dùng mạng xã hội tự cho mình là “thẩm phán” online trước mọi vấn đề xã hội.
