Những ngày cuối năm 2022, Việt Nam và Indonesia hoàn tất đàm phán phân định Vùng đặc quyền kinh tế phù hợp với luật pháp quốc tế, UNCLOS 1982 được dư luận háo hức chờ đón. Ngay thời điểm đó, một số người nhận định: Thỏa thuận này sẽ bị Trung Quốc chống.
Nhận định trên đã thành sự thật qua giọng điệu của ông Ngô Sĩ Tồn – một học giả Trung Quốc. Trên tờ Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng, ông Ngô Sĩ Tồn vừa cáu kỉnh đe nẹt y chang giọng thường thấy ở các phát ngôn viên của Bắc Kinh: “Tôi không nghĩ Trung Quốc sẽ chấp nhận thỏa thuận”.
Giải thích thêm cái sự “tôi không nghĩ”, ông nói: “Các cuộc đàm phán phân định ranh giới trên vùng biển tranh chấp nên có sự hiện diện của tất cả các bên yêu sách và khu vực này liên quan đến vùng biển tranh chấp nơi Trung Quốc cũng tuyên bố quyền tài phán và quyền lịch sử, một phần vùng biển cũng là ngư trường truyền thống của ngư dân Trung Quốc… Tôi không cho rằng việc phân định ranh giới (giữa Indonesia và Việt Nam) có bất kỳ giá trị thực tế nào”.
Giới nghiên cứu quốc tế Trung Quốc có những người trung thực, giàu lòng tự trọng. Như ông Lý Lệnh Hoa – cựu thành viên Trung tâm Tin tức hải dương Trung Quốc – được biết đến như một học giả tiết tháo, trung thực, đáng kính. Từ kết quả nghiên cứu khoa học nghiêm túc của mình, bất chấp nhiều o ép, khó dễ, ông chỉ một mực quan điểm: Trung Quốc không có bất kỳ căn cứ nào để nêu yêu sách chủ quyền “đường chín đoạn”. Đồng thời, ông cũng luôn quyết liệt phản đối các hành động gây hấn ngang ngược của Trung Quốc trên Biển Đông (như vụ Giàn khoan Hải Dương 981, tháng 5/2014).
Trong khi đó, ông Ngô Sĩ Tồn thì ngược lại. Danh tiếng “chuyên gia đầu ngành” về Biển Đông của ông Ngô sĩ Tồn luôn gắn chặt với “đường lưỡi bò” – cách gọi hàm ý mỉa mai của dư luận về “đường chín đoạn” tham lam nuốt trọn Biển Đông mà Trung Quốc đơn phương đưa ra năm 2009, đòi cộng đồng quốc tế công nhận.
Tuy nhiên, lòng tham không thắng nổi công lý. Phán quyết của Tòa trọng tài thường trực (PCA) thành lập theo Phụ lục 7 Công ước LHQ về Luật biển 1982 (UNCLOS 1982) ngày 17/6/2016 trong vụ kiện Biển Đông đình đám của Philippines, đã bác bỏ gần như hoàn toàn yêu sách “đường chín đoạn” ví như cú bỉ mặt ai theo đuổi cường quyền.
Nó cũng đồng thời bỉ mặt cả ông Ngô Sĩ Tồn – vị học giả trước đó đã giở bài “đánh tráo khái niệm”, gào lên rằng: “Tranh chấp giữa Trung Quốc và Philippines là tranh chấp chủ quyền lãnh thổ, hoàn toàn không áp dụng được (với luật pháp quốc tế)”, như một cách trí trá né tránh bản chất vấn đề: Philippines kiện Trung Quốc về nội dung giải thích sai UNCLOS 1982 (giải thích luật), chứ đâu kiện Trung Quốc về lãnh thổ?
Tất nhiên, trò ma mãnh, láu cá trên của ông Ngô Sĩ Tồn, ngay sau đó, đã bị các học giả quốc tế vạch trần.
Ngỡ sau cú đó, ông Ngô Sĩ Tồn lấy làm xấu hổ nghĩ lại xem liệu còn xứng bộ cánh “học giả” sang trọng đang khoác trên mình, từ đó chừa hẳn thói ăn nói hồ đồ. Vậy mà không. Năm 2021, trùng thời điểm 5 năm PCA ra Phán quyết, ông lại chường mặt trên Thời báo Hoàn cầu – ấn phẩm của Nhân dân Nhật báo – nói bừa bãi, văng mạng rằng: “Vào ngày 12/7/2016, dưới sự thao túng của Mỹ, PCA trong vụ kiện Biển Đông đã ban hành Phán quyết theo sự yêu cầu của chính quyền Aquino III của Philippines.”
Lần tái xuất đó không mấy “tiếng vang”. Nó chỉ khiến vài người nhếch mép, bực mình vặn ngược ông Ngô Sĩ Tồn bằng câu hỏi: “Nếu có thể cầu khiến được Mỹ, nói cách khác, có Mỹ “chống lưng”, tại sao năm 2012, chính quyền Aquino III của Philippines không yêu cầu cường quốc đồng minh này bảo vệ để khỏi mất quyền kiểm soát bãi cạn Scaborough vào tay Trung Quốc một cách cay đắng? Để rồi, nỗi cay đắng đó thành ra vụ kiện mệt mỏi, tốn kém, kỳ công?
Trở lại việc của ông Ngô Sĩ Tồn “chống” lại Thỏa thuận phân định Vùng đặc quyền kinh tế Việt Nam và Indonesia vừa đàm phán xong.
“Chống” Việt Nam và Indonesia, nhưng việc cho rằng đàm phán cần “sự hiện diện của tất cả các bên yêu sách…” (Ô hay, theo UNCLOS 1982 và Phán quyết của PCA, Trung Quốc có quyền gì trong khu vực đàm phán giữa Việt Nam và Indonesia mà đòi hiện diện?); không đáp ứng điều kiện đó, Thỏa thuận không có giá trị, coi như ông Ngô Sĩ Tồn gián tiếp “vỗ vào mặt” các nhà ngoại giao Trung Quốc – những người vốn lâu nay, dù thống nhất cùng ASEAN xây dựng Bộ Quy tắc chung về Ứng xử trên Biển Đông (COC), nhưng cũng luôn đòi hỏi cái gọi là “đàm phán song phương” vấn đề Biển Đông.
Tiếc cho Bắc Kinh, âm mưu của họ dễ dàng bị nhận ra, mô tả, định danh là chiến thuật “chia để trị”, “bẻ từng chiếc đũa”…, và bị một số quốc gia liên quan, trong đó có Việt Nam, Malaysia lắc đầu bác bỏ.
Nói cách khác, dù mẫn cán, trong con mắt Bắc Kinh, ông Ngô Sĩ Tồn vẫn có thể bị quy vào tội mất quan điểm, sai lập trường khi phát ngôn về vấn đề Biển Đông. Đây là tội to chứ không nhỏ.
