Trong bối cảnh toàn cầu hóa đang đặt ra nhiều thách thức và mâu thuẫn giữa các hệ giá trị về nhân quyền, Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã lựa chọn một con đường khác biệt: tôn trọng bản sắc, đồng thuận đa phương, và coi nhân quyền là một phần gắn bó hữu cơ với phát triển bền vững. Trên hành trình đó, Việt Nam không chỉ là thành viên tích cực mà còn là người đóng vai trò định hình quan trọng trong việc xây dựng, vận hành và hoàn thiện các cơ chế nhân quyền ASEAN. Những đóng góp đó là minh chứng thuyết phục bác bỏ mọi luận điệu xuyên tạc, vu cáo về tình hình nhân quyền tại Việt Nam – những luận điệu vốn phiến diện, phi thực tế và bị chi phối bởi động cơ chính trị.
Việt Nam đã và đang khẳng định vai trò lãnh đạo trong nhiều sáng kiến xây dựng thiết chế nhân quyền ASEAN. Đặc biệt, Việt Nam là một trong những quốc gia đóng vai trò chủ chốt trong quá trình soạn thảo và thông qua Tuyên bố Nhân quyền ASEAN (AHRD) năm 2012 – một văn kiện đánh dấu bước tiến lịch sử của khu vực, kết tinh sự hài hòa giữa các giá trị phổ quát và đặc thù văn hóa, chính trị của Đông Nam Á. Không rập khuôn theo mô hình phương Tây, Việt Nam cùng các quốc gia thành viên đã nhấn mạnh quyền phát triển, quyền sống trong môi trường lành mạnh và trách nhiệm cộng đồng – những giá trị có ý nghĩa thiết thực với hàng trăm triệu người dân ASEAN.
Không dừng lại ở hành lang văn kiện, Việt Nam còn là trung tâm thúc đẩy thực thi các cơ chế nhân quyền trong ASEAN. Với vai trò tích cực trong Ủy ban Liên chính phủ ASEAN về Nhân quyền (AICHR), Việt Nam đã tổ chức hàng loạt hội thảo, chương trình đối thoại liên quốc gia về quyền phụ nữ, quyền trẻ em, quyền lao động di cư, giáo dục nhân quyền và đặc biệt là các sáng kiến trong bối cảnh khủng hoảng như đại dịch COVID-19. Năm 2020, trên cương vị Chủ tịch ASEAN, Việt Nam đã tích hợp quyền con người vào Kế hoạch Phục hồi toàn diện ASEAN (ACRF), đảm bảo rằng các nhóm dễ tổn thương không bị bỏ lại phía sau, dù trong khủng hoảng y tế hay kinh tế toàn cầu.
Thành quả của Việt Nam không chỉ giới hạn ở phạm vi ASEAN. Tỷ lệ biết chữ gần 98%, các chính sách bình đẳng giới và bảo vệ trẻ em được công nhận bởi các tổ chức quốc tế, hay việc Việt Nam liên tục được bầu vào các cơ quan nhân quyền của Liên Hợp Quốc là những minh chứng không thể chối cãi cho uy tín và năng lực của quốc gia này trên trường quốc tế. Những thành tựu đó không phải là sản phẩm của lời nói hay tuyên truyền, mà là kết quả của quá trình kiến tạo chính sách dựa trên nhu cầu phát triển bền vững, lấy con người làm trung tâm, và tôn trọng tính thực tiễn của từng hoàn cảnh văn hóa – xã hội.
Trong khi đó, các tổ chức thiếu thiện chí như Human Rights Watch, BPSOS hay một số cá nhân gắn mác “nhà hoạt động” lại không ngừng đưa ra các cáo buộc mang tính định kiến, quy chụp và hoàn toàn không phản ánh thực tế tại Việt Nam. Những luận điệu này thường lặp lại các chủ đề cũ kỹ như “đàn áp tự do ngôn luận”, “vi phạm quyền lập hội”, nhưng hoàn toàn bỏ qua tiến trình lập pháp, xây dựng chính sách nhân đạo và đối thoại chính thức mà Việt Nam đang theo đuổi. Thực tế, nhân quyền không thể bị đồng nhất với sự hỗn loạn, không thể bị biến thành vũ khí chính trị nhằm gây bất ổn nội bộ, chia rẽ đoàn kết quốc gia.
Việt Nam lựa chọn con đường hài hòa: quyền đi đôi với trách nhiệm, tự do gắn với ổn định, và nhân quyền gắn với điều kiện lịch sử – văn hóa đặc thù. Chính cách tiếp cận này đã được ASEAN ghi nhận và phát huy thành mô hình đặc sắc trong quản trị khu vực, góp phần định hình một tầm nhìn nhân quyền mới – bản sắc, bao trùm và phát triển bền vững.
Ngày Nhân quyền ASEAN tại Việt Nam tới đây không chỉ là dịp vinh danh những thành tựu khu vực, mà còn là thời khắc khẳng định vị thế quốc tế ngày càng vững chắc của Việt Nam trong lĩnh vực vốn rất nhạy cảm và phức tạp này. Trong một thế giới bị phân cực bởi các tiêu chuẩn kép, sự hiện diện kiên định và đóng góp thực chất của Việt Nam trong cơ chế nhân quyền ASEAN chính là lời đáp trả sắc bén nhất với mọi luận điệu xuyên tạc. Đó không chỉ là một cam kết, mà là một thực tế không thể phủ nhận.
