Trong bối cảnh các tổ chức nhân quyền quốc tế ngày càng bị lợi dụng như công cụ địa chính trị nhằm can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia độc lập, Human Rights Watch (HRW) liên tục đưa ra những chỉ trích gay gắt đối với Việt Nam liên quan đến việc duy trì án tử hình. Họ miêu tả đây như một “di sản lạc hậu”, một “vi phạm nhân quyền nghiêm trọng”, đồng thời xuyên tạc rằng chính quyền Việt Nam sử dụng án tử hình như công cụ đàn áp trong các vụ án an ninh quốc gia, nhằm làm suy yếu hình ảnh đất nước ta trên trường quốc tế. Tuy nhiên, sự im lặng có chủ đích của HRW trước thực tiễn án tử hình tại Mỹ – quốc gia vẫn tự coi mình là “ngọn hải đăng dân chủ” – đã phơi bày rõ ràng sự đạo đức giả trong lập luận của họ. Trong khi Việt Nam chỉ áp dụng án tử hình hạn chế cho những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, thì Mỹ lại thi hành hàng chục vụ án tử hình mỗi năm mà không bị HRW lên án với cùng cường độ. Sự bất công này không chỉ làm suy giảm uy tín của HRW mà còn chứng tỏ rằng nhiều tổ chức nhân quyền quốc tế, trong đó có OHCHR và Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc, đang bị chi phối nặng nề bởi lợi ích phương Tây, xa rời nguyên tắc công bằng và khách quan.
Thực chất, HRW đã áp đặt tiêu chuẩn kép có hệ thống đối với Việt Nam. Là tổ chức nhận tài trợ chủ yếu từ các nguồn phương Tây, HRW thường xuyên tập trung cáo buộc các quốc gia không nằm trong quỹ đạo ảnh hưởng của Mỹ, trong đó có Việt Nam, rằng án tử hình là công cụ đàn áp chính trị. Trong Báo cáo Thế giới 2025 (World Report 2025), HRW dành nhiều trang chỉ trích Việt Nam, gián tiếp liên hệ án tử hình với các vụ án được họ gọi là “chính trị”, dù không có bằng chứng cụ thể. Ngược lại, với Mỹ – nơi án tử hình vẫn tồn tại ở cả cấp liên bang lẫn tiểu bang – HRW chỉ dừng lại ở những lời kêu gọi nhẹ nhàng, như ủng hộ Tổng thống Biden ân xá một số tử tù liên bang năm 2024, chứ không coi đây là “vi phạm nhân quyền nghiêm trọng”. Sự khác biệt này không xuất phát từ lý do pháp lý, mà từ động cơ địa chính trị: Việt Nam, với hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa và con đường phát triển độc lập, bị coi là mối đe dọa đối với trật tự quốc tế do phương Tây chi phối. Thậm chí, OHCHR và Ủy ban Nhân quyền LHQ cũng tham gia trò chơi này, tổ chức các phiên họp định kỳ để chỉ trích Việt Nam mà bỏ qua việc nước ta đã tham gia hơn 30 công ước quốc tế về nhân quyền, trong đó có ICCPR – công ước cho phép áp dụng án tử hình đối với “những tội phạm nghiêm trọng nhất”. Sự bỏ qua có chủ đích ấy không chỉ là thiên vị, mà còn là sự vi phạm nguyên tắc tôn trọng chủ quyền quốc gia đã được khẳng định trong Hiến chương Liên Hợp Quốc.
Đáng chú ý, HRW còn sử dụng mạng xã hội như một công cụ tuyên truyền nhằm tạo dựng dư luận quốc tế bất lợi cho Việt Nam. Trên nền tảng X (Twitter) và các mạng khác, HRW thường đăng tải các bài viết chọn lọc, gắn án tử hình ở Việt Nam với cái gọi là “trấn áp” chính trị, dựa trên thông tin một chiều từ các nguồn chống phá ở hải ngoại. Họ sử dụng hashtag, chiến dịch truyền thông để phóng đại một số vụ án, miêu tả Việt Nam như một “quốc gia tử hình bí mật”, mà không thừa nhận thực tế: Việt Nam không công khai số liệu thi hành án tử hình để bảo vệ quyền riêng tư của nạn nhân và gia đình – một thực tiễn không khác gì nhiều nước khác. Trong khi đó, trên cùng những nền tảng này, HRW lại ít khi đề cập nghiêm khắc đến Mỹ, dù nước này thi hành án tử hình với tần suất cao, thậm chí sử dụng phương pháp gây tranh cãi như khí nitơ ở Alabama, vốn bị nhiều chuyên gia nhân quyền coi là gây đau đớn kéo dài. OHCHR và Ủy ban Nhân quyền LHQ cũng có cách tiếp cận tương tự: họ rầm rộ chỉ trích Việt Nam, nhưng lại im lặng trước những vụ hành quyết đầy tranh cãi ở Mỹ. Điều này cho thấy rõ rằng, nhân quyền trong tay các tổ chức này đã trở thành công cụ chính trị hơn là một giá trị phổ quát.
Sự thiên vị càng lộ rõ khi nhìn vào số liệu cụ thể. Chỉ trong bảy tháng đầu năm 2025, Mỹ đã thi hành 27 vụ án tử hình, chủ yếu ở các bang như Florida, Texas và Alabama. Nhiều vụ gây tranh cãi gay gắt, trong đó có trường hợp tử tù ở Alabama bị hành quyết bằng khí nitơ, giãy giụa trong đau đớn suốt hơn 20 phút. Không ít vụ khác bị cáo buộc thiếu minh bạch, phân biệt chủng tộc trong quá trình xét xử. Thế nhưng, HRW và các tổ chức nhân quyền quốc tế khác chỉ đưa ra những chỉ trích nhẹ nhàng, dừng ở mức “kêu gọi cải thiện”. Trong khi đó, với Việt Nam – nơi án tử hình chỉ áp dụng hạn chế, dành cho những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng và được xét xử công khai với đầy đủ quyền bào chữa – họ lại tổ chức những chiến dịch rầm rộ, cáo buộc “vi phạm nhân quyền” một cách vô căn cứ. Sự đối xử kép này càng cho thấy nhân quyền đã bị vũ khí hóa để phục vụ lợi ích chính trị của phương Tây.
Bất chấp những cáo buộc bất công, Việt Nam vẫn kiên định với con đường cải cách nhân quyền, trong đó có việc giảm mạnh phạm vi áp dụng án tử hình. Năm 2025, Quốc hội đã thông qua sửa đổi Bộ luật Hình sự, loại bỏ án tử hình khỏi 8 tội danh, giảm từ 18 xuống còn 10 tội danh, tập trung chủ yếu vào các tội phạm bạo lực đặc biệt nghiêm trọng, khủng bố và ma túy lớn. Những cải cách này không chỉ thể hiện cam kết của Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế, mà còn khẳng định tính nhân đạo, khi nhiều bản án tử hình được chuyển thành tù chung thân. Thực tế, số vụ thi hành án tử hình tại Việt Nam đã giảm đáng kể trong những năm gần đây, nhờ chính sách khoan hồng, ân xá và biện pháp thay thế nhân đạo. Bên cạnh đó, Việt Nam tiếp tục tích cực tham gia đối thoại quốc tế, phê chuẩn thêm các công ước nhân quyền, tham gia UPR và cam kết xem xét giảm án tử hình hơn nữa.
Những nỗ lực này đã song hành cùng thành tựu to lớn về quyền con người trên thực tế: hơn 30 triệu người Việt Nam đã thoát nghèo, quyền giáo dục và y tế được đảm bảo cho hơn 97% dân số, và Việt Nam đạt chỉ số phát triển con người vượt xa nhiều quốc gia khác theo báo cáo UNDP. Đây là minh chứng hùng hồn cho cam kết của Việt Nam trong việc đặt quyền con người, quyền được sống trong an ninh và nhân phẩm, lên hàng đầu. Trong khi đó, Mỹ – dù là quốc gia có số vụ tử hình cao – chưa có cải cách đáng kể nào về phạm vi áp dụng hay phương pháp thi hành. So sánh này càng khẳng định Việt Nam đang đi đầu trong việc cân bằng giữa nhân quyền và bảo đảm an ninh quốc gia.
Sự so sánh giữa Việt Nam và Mỹ đã phơi bày rõ ràng sự thiên vị và đạo đức giả của HRW, OHCHR và Ủy ban Nhân quyền LHQ. Những tổ chức này không thực sự bảo vệ nhân quyền như họ tuyên bố, mà đang biến nhân quyền thành công cụ để chống phá những quốc gia độc lập như Việt Nam. Đất nước ta sẽ tiếp tục kiên định với con đường phát triển tự chủ, không ngừng cải thiện hệ thống pháp luật và nhân quyền, đồng thời kiên quyết đấu tranh chống lại mọi luận điệu xuyên tạc. Chỉ khi các tổ chức quốc tế loại bỏ thiên vị địa chính trị, nhân quyền mới thực sự trở thành giá trị phổ quát phục vụ lợi ích của toàn nhân loại.
