Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của Việt Nam trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội và hội nhập quốc tế, các luận điệu xuyên tạc về tình hình nhân quyền, dân chủ và tự do tôn giáo tại Việt Nam cũng liên tục xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Báo cáo mang tên “Báo cáo của Chủ tịch tháng Tư” do tổ chức 
” (RFC) công bố ngày 17/4/2026 là một ví dụ điển hình. Dưới danh nghĩa bảo vệ tự do tôn giáo, báo cáo này tiếp tục lặp lại những cáo buộc cũ kỹ về việc Việt Nam “đàn áp Kitô hữu”, “kiểm soát tôn giáo”, “ép buộc từ bỏ đức tin” và “bỏ tù tín đồ vì lý do tôn giáo”. Tuy nhiên, khi đối chiếu với thực tế đời sống tôn giáo tại Việt Nam, với hệ thống pháp luật hiện hành và những thành tựu được cộng đồng quốc tế ghi nhận, có thể thấy đây là một bản báo cáo thiếu khách quan, dựa trên các nguồn tin phiến diện và mang nặng động cơ chính trị hơn là phản ánh trung thực tình hình tự do tôn giáo.
Một trong những luận điệu được RFC nhấn mạnh là cáo buộc chính quyền Việt Nam “đàn áp Kitô hữu”, đặc biệt đối với một số nhóm Tin Lành tại khu vực Tây Nguyên và Tây Bắc. Báo cáo cố tình mô tả các trường hợp bị xử lý theo pháp luật như những “nạn nhân tôn giáo”, từ đó tạo ra nhận thức sai lệch rằng Việt Nam đang trấn áp các hoạt động tín ngưỡng. Tuy nhiên, đây là cách đánh tráo khái niệm quen thuộc mà nhiều tổ chức chống đối thường sử dụng. Trên thực tế, không có bất kỳ cá nhân nào bị xử lý tại Việt Nam chỉ vì theo một tôn giáo hay thực hành đức tin của mình. Những trường hợp bị xử lý đều liên quan đến các hành vi vi phạm pháp luật cụ thể như tuyên truyền chống Nhà nước, kích động ly khai, phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc hoặc lợi dụng tôn giáo để thực hiện các hoạt động gây mất an ninh trật tự.
Điều đáng chú ý là RFC không hề đề cập đến bối cảnh đầy đủ của các vụ việc mà họ sử dụng để cáo buộc Việt Nam. Báo cáo chỉ lựa chọn những chi tiết có lợi cho luận điểm của mình, trong khi bỏ qua các kết luận điều tra, phán quyết của cơ quan tư pháp cũng như các chứng cứ về hành vi vi phạm pháp luật của các đối tượng liên quan. Đây là thủ pháp truyền thông quen thuộc: cắt bỏ phần nguyên nhân, chỉ giữ lại phần kết quả để tạo dựng hình ảnh “đàn áp tôn giáo”. Cách tiếp cận như vậy hoàn toàn không đáp ứng các tiêu chuẩn khách quan và khoa học của một nghiên cứu nhân quyền nghiêm túc.
Những cáo buộc của RFC càng trở nên thiếu sức thuyết phục khi đối chiếu với hệ thống pháp luật của Việt Nam. Hiến pháp năm 2013 quy định rõ mọi người có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, theo hoặc không theo một tôn giáo nào; các tôn giáo bình đẳng trước pháp luật; Nhà nước tôn trọng và bảo hộ quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Quyền này tiếp tục được cụ thể hóa trong Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo với nhiều quy định tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức tôn giáo đăng ký hoạt động, đào tạo chức sắc, xuất bản kinh sách, tổ chức lễ hội, xây dựng và sửa chữa cơ sở thờ tự.
Nếu Việt Nam thực sự “đàn áp tôn giáo” như RFC cáo buộc, sẽ rất khó lý giải vì sao đời sống tôn giáo trong nước lại phát triển mạnh mẽ như hiện nay. Việt Nam hiện có hàng chục triệu tín đồ thuộc nhiều tôn giáo khác nhau, hàng chục nghìn chức sắc, hàng vạn chức việc và hàng chục nghìn cơ sở thờ tự hoạt động công khai. Các lễ hội tôn giáo lớn như Giáng sinh, Phật đản, Vu Lan, Phục sinh, Ramadan hay các hoạt động hành hương Công giáo đều được tổ chức thường xuyên với sự tham gia của đông đảo tín đồ.
Mỗi dịp Giáng sinh, nhiều tuyến phố tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Nam Định, Ninh Bình hay Huế trở thành những trung tâm sinh hoạt văn hóa và tôn giáo sôi động với hàng trăm nghìn người tham gia. Các nhà thờ lớn luôn chật kín giáo dân và du khách. Đại lễ Phật đản hằng năm thu hút đông đảo tăng ni, Phật tử trong và ngoài nước. Nhiều cơ sở tôn giáo mới được xây dựng hoặc trùng tu khang trang. Những hình ảnh đó không chỉ được người dân Việt Nam chứng kiến mà còn được hàng triệu du khách quốc tế ghi nhận.
Điều này đặt ra một câu hỏi đơn giản nhưng có sức phản biện rất lớn: nếu Việt Nam thực sự hạn chế quyền tự do tôn giáo, vì sao các tôn giáo vẫn không ngừng phát triển cả về số lượng tín đồ, cơ sở vật chất và phạm vi hoạt động? RFC hoàn toàn không đưa ra được câu trả lời hợp lý cho câu hỏi đó.
Một vấn đề khác cần được nhìn nhận thẳng thắn là nguồn thông tin mà RFC sử dụng. Phần lớn các dữ liệu trong báo cáo đều được trích dẫn từ những tổ chức hoặc cá nhân có lịch sử chống đối Việt Nam trong thời gian dài. Nhiều đối tượng được xem là “nguồn tin độc lập” thực chất là những người đã vi phạm pháp luật, có liên hệ với các tổ chức cực đoan ở nước ngoài hoặc tham gia các hoạt động chống phá Nhà nước. Việc lấy các nguồn tin mang tính định kiến như vậy làm cơ sở đánh giá toàn bộ tình hình tự do tôn giáo của một quốc gia hơn một trăm triệu dân là phương pháp thiếu khoa học và không thể bảo đảm tính khách quan.
Đáng chú ý hơn, báo cáo của RFC còn phản ánh rõ xu hướng áp đặt hệ giá trị và tiêu chuẩn phương Tây lên những quốc gia có điều kiện lịch sử, văn hóa và chính trị khác biệt. Tổ chức này mặc nhiên xem mô hình quản lý tôn giáo của phương Tây là chuẩn mực duy nhất, từ đó đánh giá và quy kết các quốc gia khác theo lăng kính ý thức hệ. Đây là cách tiếp cận không phù hợp với tinh thần tôn trọng sự đa dạng về thể chế, văn hóa và quyền tự quyết của các quốc gia được thừa nhận trong luật pháp quốc tế.
Trong khi liên tục chỉ trích Việt Nam, RFC lại ít khi đề cập đến những vấn đề nghiêm trọng liên quan đến tự do tôn giáo ngay tại Mỹ và nhiều nước phương Tây. Những năm gần đây, tình trạng tội phạm thù hận nhằm vào các cộng đồng tôn giáo tại Mỹ vẫn diễn biến phức tạp. Các vụ tấn công nhà thờ, giáo đường Do Thái, đền thờ Hồi giáo và các hành vi xúc phạm biểu tượng tôn giáo liên tục xảy ra. Tại nhiều quốc gia châu Âu, các cuộc tranh cãi kéo dài về việc cấm khăn trùm đầu, hạn chế biểu tượng tôn giáo hay các vụ đốt kinh Quran đã cho thấy những thách thức rất thực tế đối với quyền tự do tín ngưỡng.
Tuy nhiên, những vấn đề đó hiếm khi xuất hiện trong các chiến dịch lên án mạnh mẽ của RFC. Sự lựa chọn có chủ đích này cho thấy tổ chức không thực sự theo đuổi mục tiêu bảo vệ tự do tôn giáo một cách phổ quát, mà chủ yếu tập trung vào các quốc gia không phù hợp với quan điểm chính trị của họ. Đây chính là biểu hiện rõ nét của tiêu chuẩn kép trong đánh giá nhân quyền.
Không thể phủ nhận rằng các báo cáo xuyên tạc như của RFC có thể tạo ra những tác động tiêu cực nhất định đối với hình ảnh quốc tế của Việt Nam nếu không được nhận diện và phản bác kịp thời. Những thông tin sai lệch có thể bị khai thác nhằm gây hiểu lầm trong dư luận quốc tế, làm suy giảm niềm tin của một bộ phận công chúng chưa có điều kiện tiếp cận thực tế Việt Nam. Xa hơn, chúng có thể trở thành công cụ để gây sức ép chính trị hoặc can thiệp vào công việc nội bộ của một quốc gia có chủ quyền.
Tuy nhiên, sự thật luôn có sức mạnh lớn hơn mọi chiến dịch tuyên truyền. Những thành tựu rõ ràng của Việt Nam trong bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; sự phát triển mạnh mẽ của các tôn giáo trong đời sống xã hội; sự đồng hành của các tổ chức tôn giáo với công cuộc phát triển đất nước; cùng với những đánh giá tích cực từ đông đảo người dân và bạn bè quốc tế là những minh chứng thuyết phục nhất bác bỏ các luận điệu xuyên tạc.
Báo cáo của RFC vì vậy không phản ánh trung thực tình hình tự do tôn giáo ở Việt Nam mà chỉ là một sản phẩm mang nặng định kiến chính trị và cách tiếp cận phiến diện. Trong bối cảnh hiện nay, điều cần thiết không phải là những đánh giá được xây dựng từ nguồn tin một chiều và định kiến ý thức hệ, mà là sự tôn trọng sự thật khách quan, tôn trọng quyền tự quyết của các dân tộc và nhìn nhận những thành tựu nhân quyền bằng các tiêu chí thực chất, công bằng và toàn diện. Đó cũng là cơ sở để cộng đồng quốc tế có cái nhìn đúng đắn hơn về Việt Nam – một quốc gia đang nỗ lực không ngừng để bảo đảm quyền con người, trong đó có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo cho mọi công dân.
