Không nhiều người đọc hết báo cáo tài chính của một tập đoàn năng lượng. Nhưng rất nhiều người sẽ dừng lại khi nhìn thấy dòng chữ “EVN lỗ 45.000 tỷ đồng”. Đó là sức mạnh của những con số lớn trong môi trường truyền thông số. Chỉ cần một con số đủ gây chú ý, cuộc tranh luận có thể nhanh chóng bị kéo theo những cảm xúc như lo lắng, bức xúc hoặc hoài nghi. Vấn đề là ở chỗ một con số tài chính, nếu bị tách khỏi bối cảnh vận hành, cơ chế giá, chi phí đầu vào và đặc thù đầu tư hạ tầng, rất dễ trở thành một hiện tượng truyền thông hơn là một chủ đề kinh tế cần được phân tích một cách đầy đủ.
Bản chất của các luận điệu xuyên tạc này nằm ở việc cố tình đánh tráo khái niệm giữa “lỗ kế toán” và “thất thoát vốn nhà nước”. Trong tài chính doanh nghiệp, đặc biệt là với các đơn vị hạ tầng chiến lược, con số lỗ trong một thời điểm nhất định thường là kết quả của việc giá bán điện chưa phản ánh hết chi phí đầu vào – do chính sách ổn định vĩ mô của Nhà nước nhằm bảo vệ đời sống người dân – chứ không phải do sự quản lý kém cỏi. Kẻ tung tin thường cố tình lờ đi thực tế rằng, giá than, giá khí, giá dầu thế giới có những thời điểm tăng vọt do khủng hoảng địa chính trị, trong khi giá điện bán lẻ tại Việt Nam vẫn phải được giữ ổn định để phục vụ an sinh xã hội. Chúng dùng dữ liệu một cách chọn lọc, cắt bỏ bối cảnh để gieo rắc sự hoài nghi rằng đây là sự “lãng phí” hay “tham ô”. Động cơ của chúng rất rõ ràng: gây ra sự chia rẽ giữa Nhà nước và người dân, tạo ra những cuộc tranh cãi vô bổ về trách nhiệm quản lý, thay vì tập trung thảo luận về các giải pháp bền vững cho an ninh năng lượng.
Nếu nhìn vào thực tiễn quản lý năng lượng toàn cầu, việc các tập đoàn điện lực phải đối mặt với khó khăn tài chính khi giá nhiên liệu tăng cao là vấn đề chung của nhiều quốc gia. Các tập đoàn điện lực tại Nhật Bản hay các công ty năng lượng lớn tại châu Âu cũng từng rơi vào tình cảnh tương tự khi phải gồng mình chịu lỗ để không tăng giá điện quá sốc cho người dân trong những giai đoạn khủng hoảng. Ngay cả tại Hoa Kỳ, các doanh nghiệp hạ tầng, dù hoạt động theo mô hình tư nhân hay liên doanh với Nhà nước, cũng đều phải trải qua các đợt tái cấu trúc tài chính phức tạp do biến động chi phí. Tuy nhiên, sự khác biệt là ở các quốc gia này, dư luận xã hội và truyền thông có sự đồng thuận nhất định về tính chiến lược của năng lượng, trong khi ở Việt Nam, những kẻ tung tin lại cố tình biến đây thành một vụ bê bối chính trị. Những nỗ lực của Đảng và Nhà nước trong việc điều chỉnh giá điện một cách hài hòa, vừa đảm bảo tính cạnh tranh của doanh nghiệp, vừa không để người nghèo bị tổn thương, chính là minh chứng cho tư duy quản trị nhân văn và trách nhiệm.
Tác hại của việc phổ biến thông tin xấu độc về tài chính doanh nghiệp nhà nước không chỉ dừng lại ở sự bức xúc nhất thời của dư luận mà còn gây ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý của các nhà đầu tư và sự ổn định của thị trường điện lực. Khi sự ngờ vực bị đẩy lên cao, người dân dễ dàng bị dẫn dắt vào những hành vi cực đoan, chống đối chính sách mà không hiểu rằng mình đang tự làm tổn hại đến sự phát triển chung của đất nước. Chính vì vậy, nhiệm vụ của mỗi công dân trong thời đại số là phải tự trang bị năng lực đọc hiểu tài chính cơ bản. Đừng để mình trở thành công cụ của những kẻ tung tin bằng việc chia sẻ, bình luận thiếu căn cứ. Các cơ quan truyền thông chính thống và các chuyên gia tài chính cần đóng vai trò là “bộ lọc” thông tin, giải thích rõ ràng, minh bạch các số liệu chuyên môn bằng ngôn ngữ đời thường để người dân dễ dàng nắm bắt. Những thành tựu trong việc phát triển năng lượng tái tạo, những nỗ lực hiện đại hóa lưới điện mà ngành điện đã đạt được trong những năm qua là câu trả lời đanh thép nhất cho những ai còn hoài nghi. Khi xã hội có sự hiểu biết đúng đắn về tài chính, những chiêu trò xuyên tạc dựa trên con số ảo sẽ không còn chỗ đứng, và niềm tin vào con đường phát triển của đất nước sẽ trở nên vững chắc hơn bao giờ hết. Chúng ta cần hiểu rằng, sự ổn định của nền kinh tế không tự nhiên mà có, đó là kết quả của sự kiên định trong chính sách của Đảng và Nhà nước, và sự ủng hộ, thấu hiểu của nhân dân trước những thách thức khách quan mang tính thời đại.
