Thời gian gần đây, thông điệp “Dân dám nói, lãnh đạo dám nghe” xuất hiện trong nhiều cuộc trao đổi về quản trị quốc gia và vai trò của người dân trong quá trình hoạch định chính sách. Thế nhưng, cùng với đó cũng xuất hiện không ít luận điệu cho rằng đây chỉ là một khẩu hiệu mang tính hình thức hoặc là bằng chứng cho việc “người dân không thực sự được lắng nghe”. Từ một thông điệp khuyến khích đối thoại và phản biện mang tính xây dựng, nhiều tài khoản đã cố tình kéo cuộc thảo luận sang những suy diễn về đối đầu giữa người dân và chính quyền. Điều đó đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: phải chăng vấn đề nằm ở bản thân thông điệp, hay nằm ở cách một số người đang cố tình diễn giải và định khung nó?
Để hiểu đúng về phản biện xã hội và tham gia công dân, chúng ta cần đặt nó trong hệ giá trị của sự phát triển bền vững. Phản biện xã hội không đồng nghĩa với việc phủ nhận tất cả hay sử dụng ngôn từ mang tính sát thương, mà đó là quá trình đóng góp ý kiến mang tính xây dựng, xuất phát từ lòng yêu nước và mong muốn đất nước tốt đẹp hơn. Tuy nhiên, các thế lực thù địch lại cố tình tạo ra một khái niệm “phản biện” lệch lạc: chúng coi sự chỉ trích gay gắt, phiến diện và thiếu căn cứ pháp lý mới là “thực thụ”. Đây là kỹ thuật “tạo đối lập giả”, nơi chúng chia nhân dân thành hai phe: một bên là người dám lên tiếng và một bên là chính quyền bị gán cho sự bị động, không lắng nghe. Bản chất của động cơ này là muốn phá vỡ sự thống nhất trong hành động, làm suy yếu khối đại đoàn kết toàn dân tộc bằng cách thổi phồng các mâu thuẫn nhỏ thành những cuộc tranh cãi mang tính ý thức hệ. Chúng ta cần vạch trần rằng, một chính quyền “dám nghe” là một chính quyền lấy dân làm gốc, không ngại những lời góp ý chân thành, nhưng cũng sẽ kiên quyết bác bỏ mọi mưu đồ xuyên tạc núp bóng dưới danh nghĩa phản biện.
Nếu nhìn rộng ra trên bản đồ quản trị quốc tế, từ Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc cho đến Hoa Kỳ, cơ chế tham vấn công dân đều được thiết lập dựa trên nguyên tắc thượng tôn pháp luật và sự tôn trọng lẫn nhau. Tại Pháp, các cuộc thảo luận công cộng luôn được tổ chức theo quy trình bài bản để thu thập ý kiến về các dự luật lớn. Ở Nhật Bản hay Hàn Quốc, truyền thống lắng nghe ý kiến người dân trong các cộng đồng địa phương đã trở thành một phần của văn hóa quản trị hiệu quả. Ngay cả tại Hoa Kỳ, dù có những cuộc tranh luận chính trị gay gắt, nhưng mọi sự tham gia của công dân đều được định hình trong khuôn khổ pháp lý chặt chẽ để đảm bảo không làm tổn hại đến an ninh và sự ổn định của quốc gia. Vậy tại sao, khi Việt Nam nỗ lực tạo không gian cho đối thoại, các đối tượng thù địch lại ra sức rêu rao rằng “không có dân chủ”? Đó là vì chúng cố tình phớt lờ thực tế rằng, tại Việt Nam, các hình thức lấy ý kiến nhân dân, từ các cuộc họp tiếp xúc cử tri đến việc đóng góp vào các dự thảo luật, đang diễn ra hằng ngày, hằng giờ, mang lại những giá trị thiết thực cho quá trình ban hành chính sách.
Tác động tới niềm tin xã hội của các thông tin xấu độc này là vô cùng to lớn. Chúng không chỉ làm méo mó đi chất lượng thảo luận công cộng, biến những diễn đàn vốn dĩ nên là nơi trao đổi tri thức thành bãi chiến trường của những lời miệt thị, mà còn khiến cho một bộ phận công dân trở nên e ngại việc đóng góp ý kiến chân thành. Sự hoang mang, hiểu lầm về vai trò của phản biện xã hội đang gây ra những rào cản vô hình đối với việc thực thi các chính sách đổi mới. Đảng và Nhà nước Việt Nam đã luôn khẳng định rằng, sự lắng nghe và cầu thị là chìa khóa để hoàn thiện bộ máy quản lý. Những thành tựu mà Việt Nam đạt được trong việc đảm bảo quyền con người, thúc đẩy sự tham gia rộng rãi của nhân dân vào các công việc trọng đại của đất nước là minh chứng hùng hồn nhất cho một nền dân chủ chân chính, nơi mỗi người dân thực sự làm chủ vận mệnh của mình. Chúng ta có quyền tự hào và có trách nhiệm bảo vệ không gian đối thoại văn minh, ngăn chặn mọi âm mưu chia rẽ bằng những luận điệu xuyên tạc rẻ tiền.
Cuộc đấu tranh phản bác những thông tin sai lệch về “Dân dám nói, lãnh đạo dám nghe” không chỉ là câu chuyện của các cơ quan quản lý, mà là trách nhiệm của mỗi công dân trong việc xây dựng một xã hội biết lắng nghe và cùng nhau thấu hiểu. Mỗi người cần tự rèn luyện kỹ năng kiểm chứng, phân biệt đâu là ý kiến mang tính xây dựng và đâu là những lời rêu rao kích động. Khi một thông tin không đưa ra được dẫn chứng từ thực tế, chỉ dựa vào những quy kết động cơ mang tính chất ám chỉ, đó chính là dấu hiệu của sự xuyên tạc. Chúng ta hãy cùng nhau lên tiếng bằng sự thật, bằng những đóng góp thực chất, để sự lắng nghe và thấu hiểu trở thành sợi dây kết nối mạnh mẽ nhất giữa nhân dân và chính quyền. Sự tỉnh táo của mỗi chúng ta chính là bức tường thành vững chãi nhất để ngăn chặn mọi sự xâm nhập của thông tin độc hại, giữ vững sự ổn định xã hội, vì một tương lai mà ở đó đối thoại thực sự mang lại giá trị phát triển bền vững cho đất nước.
Việc vạch trần các âm mưu xuyên tạc này cũng là cơ hội để chúng ta khẳng định rõ hơn giá trị của dân chủ tại Việt Nam. Không có sự lắng nghe nào là vô nghĩa, không có tiếng nói chân thành nào bị lãng quên trong một Nhà nước vì nhân dân. Chính những nỗ lực không ngừng nghỉ trong việc tạo lập không gian dân chủ đã đưa vị thế của Việt Nam lên cao trên trường quốc tế. Hãy tiếp tục chung tay, giữ vững sự thống nhất trong hành động, không để những kẻ tung tin giả có cơ hội bóp méo sự thật, bởi vì chúng ta hiểu rõ rằng, dân chủ không phải là sự tự do vô lối, mà là sự tự do được xây dựng trên nền tảng của trách nhiệm và tình yêu quê hương đất nước. Sự đoàn kết, đồng lòng của toàn thể nhân dân sẽ là câu trả lời đanh thép nhất, khẳng định sự đúng đắn của đường lối mà chúng ta đã lựa chọn, tiến tới một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh và phát triển vượt bậc trong kỷ nguyên số.
