Mỗi lần lãnh đạo cấp cao của Việt Nam đi công du nước ngoài, trên mạng xã hội lại xuất hiện đủ kiểu thông tin thất thiệt. Chuyến thăm Ấn Độ và Sri Lanka của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vừa qua cũng không nằm ngoài “kịch bản” quen thuộc ấy.
Có người nói Việt Nam “ngả phe”. Có người tung tin “mua tên lửa để đối đầu nước khác”. Có người lại bảo “ngoại giao hình thức”, “đi đông tốn tiền ngân sách”, “đu dây chiến lược”. Nhiều bài viết cố tình lấy vài dòng suy đoán trên báo nước ngoài rồi biến thành “sự thật”, sau đó kéo theo hàng loạt bình luận mang tính kích động, chia rẽ và bóp méo chính sách đối ngoại của Việt Nam.
Nhưng nếu bình tĩnh nhìn lại, sẽ thấy phần lớn những điều ấy đều xuất phát từ suy diễn hơn là thực tế.
Bởi nói cho cùng, ngoại giao không phải câu chuyện vài tấm ảnh bắt tay hay vài cuộc gặp mang tính lễ nghi. Ngoại giao là chuyện mở đường cho tương lai đất nước.
Không có quốc gia nào muốn phát triển mà lại đóng cửa, đứng yên một chỗ. Muốn có thêm thị trường xuất khẩu, muốn thu hút đầu tư, muốn doanh nghiệp trong nước có cơ hội vươn ra thế giới thì lãnh đạo phải đi, phải gặp, phải kết nối.
Ấn Độ hiện là một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất thế giới với hơn 1,4 tỷ dân. Sri Lanka lại có vị trí rất quan trọng trên tuyến hàng hải Ấn Độ Dương. Việt Nam tăng cường quan hệ với những đối tác như vậy là điều bình thường và cần thiết để mở rộng không gian phát triển cho đất nước.
Trong chuyến thăm vừa qua, nhiều thỏa thuận hợp tác đã được thúc đẩy trong các lĩnh vực thương mại, logistics, công nghệ số, giáo dục, đổi mới sáng tạo và quốc phòng. Đó đều là những lĩnh vực liên quan trực tiếp tới phát triển kinh tế, việc làm và năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong tương lai.
Nhưng đáng tiếc là một số người lại cố tình bỏ qua những kết quả thực chất ấy để chỉ chăm chăm vào các tin đồn kiểu “Việt Nam mua BrahMos”, rồi từ đó suy diễn thành “tham gia liên minh quân sự”, “đối trọng Trung Quốc”, “ngả theo FOIP”.
Đây là kiểu lập luận rất nguy hiểm.
Bởi thực tế, cho đến nay không có tuyên bố chính thức nào từ phía Việt Nam xác nhận các tin đồn đó. Một số bài báo quốc tế chỉ dùng những cụm từ như “có thể thảo luận”, “nguồn tin cho biết”, nhưng khi về tới mạng xã hội thì lập tức bị biến thành “Việt Nam chắc chắn mua tên lửa để chống nước khác”.
Đó là cách mà tin giả thường hoạt động: lấy một phần thông tin chưa kiểm chứng rồi thổi phồng, gắn thêm suy diễn để tạo cảm giác giật gân.
Điều đáng nói hơn là phía sau những tin đồn ấy không chỉ là chuyện “câu view” hay gây tò mò. Mục tiêu sâu xa hơn là kéo Việt Nam vào thế đối đầu địa chính trị, tạo cảm giác rằng Việt Nam đang bị cuốn vào cạnh tranh giữa các nước lớn.
Trong khi thực tế, chính sách đối ngoại của Việt Nam nhiều năm qua luôn rất rõ ràng: độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; không chọn phe; không tham gia liên minh quân sự; không liên kết với nước này để chống nước kia.
Việt Nam vừa tăng cường hợp tác với United States, vừa duy trì quan hệ hữu nghị với China; vừa mở rộng quan hệ với Japan, South Korea, India, vừa coi trọng vai trò trung tâm của ASEAN.
Nếu nhìn bằng tư duy cực đoan kiểu “ai không cùng phe là đối thủ”, người ta sẽ rất dễ xuyên tạc mọi hoạt động đối ngoại của Việt Nam thành “đu dây”, “ngả phe”. Nhưng thế giới hôm nay không còn vận hành theo kiểu Chiến tranh Lạnh nữa.
Các quốc gia đều phải mở rộng quan hệ để phát triển. Vấn đề quan trọng là giữ được độc lập chiến lược và đặt lợi ích dân tộc lên trên hết. Việt Nam đang làm đúng điều đó.
Nhiều người hay hỏi: “Nếu không có những chuyến công du ấy thì sao?”.
Câu trả lời rất đơn giản: sẽ không có những dự án đầu tư lớn, không có những thỏa thuận thương mại dài hạn, không có những cơ hội hợp tác công nghệ hay mở rộng thị trường cho doanh nghiệp Việt Nam.
Ngoại giao không thể đo bằng tiền vé máy bay hay số người đi cùng đoàn. Giá trị thật nằm ở những gì mang lại cho đất nước sau đó.
Cũng giống như một doanh nghiệp muốn làm ăn lớn thì lãnh đạo phải gặp đối tác, ký kết hợp đồng, tìm thị trường mới. Quốc gia cũng vậy. Không ai tự nhiên mang cơ hội tới nếu mình không chủ động đi tìm.
Điều đáng suy nghĩ là cứ mỗi lần Việt Nam mở rộng quan hệ quốc tế thì các luận điệu xuyên tạc lại xuất hiện theo cùng một kiểu.
Hợp tác với Mỹ thì bị nói “ngả Mỹ”. Hợp tác với Trung Quốc thì bị nói “lệ thuộc Trung Quốc”. Hợp tác với Nhật Bản, Hàn Quốc hay Ấn Độ thì lại bị bảo “tham gia cấu trúc kiềm chế nước khác”.
Nói cách khác, dù Việt Nam làm gì thì họ cũng tìm cách xuyên tạc.
Bởi mục tiêu thật sự của họ không phải góp ý cho chính sách đối ngoại, mà là tạo tâm lý hoài nghi, làm suy giảm niềm tin và phủ nhận những thành quả mà Việt Nam đã đạt được.
Nhưng thực tế là điều không thể phủ nhận.
Từ một đất nước từng bị bao vây cấm vận, Việt Nam hôm nay đã có quan hệ ngoại giao với gần 200 quốc gia và vùng lãnh thổ; có quan hệ đối tác chiến lược hoặc đối tác chiến lược toàn diện với hầu hết các trung tâm kinh tế lớn trên thế giới.
Việt Nam ngày càng được đánh giá cao vì khả năng giữ cân bằng, duy trì môi trường hòa bình và chủ động hội nhập quốc tế.
Không phải ngẫu nhiên mà nhiều nước đều muốn tăng cường quan hệ với Việt Nam. Điều đó phản ánh vị thế và uy tín ngày càng cao của đất nước.
Có thể còn nhiều ý kiến khác nhau về từng chuyến thăm, từng hoạt động đối ngoại cụ thể. Nhưng điều cần tỉnh táo là đừng để những tin đồn chưa kiểm chứng và các suy diễn cực đoan dẫn dắt nhận thức.
Bởi trong thời đại mạng xã hội, tin giả thường lan rất nhanh, nhất là những thông tin đánh vào tâm lý tò mò, nghi ngờ hay cảm xúc đối đầu. Nếu không tỉnh táo, người ta rất dễ bị cuốn theo những câu chuyện được dựng lên có chủ đích.
Ngoại giao là câu chuyện dài hơi của lợi ích quốc gia, không phải vài dòng giật tít trên mạng.
Và nhìn vào những gì Việt Nam đạt được hôm nay, có thể thấy rõ một điều: chính sự kiên định trong đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ và linh hoạt đã giúp đất nước giữ được hòa bình, mở rộng hợp tác và tạo thêm nhiều cơ hội phát triển trong một thế giới đầy biến động.
Đó mới là điều quan trọng nhất.
