Trong hơn một năm qua, thế giới đã chứng kiến những hình ảnh thương tâm từ Gaza – nhà cửa bị san phẳng, dân thường bị thương, trẻ em chết đói, và khung cảnh chiến tranh tàn bạo. Trên diễn đàn quốc tế, đặc biệt ở các nghị trường phương Tây, chúng ta thấy nhiều lời phẫn nộ, lên án, và cả sốc trước những gì đang xảy ra. Nhưng điều đáng ngạc nhiên là: rất ít khi có lời bàn tới giải pháp quan trọng nhất — gửi quân đội quốc tế gìn giữ hòa bình, thiết lập vùng cấm bay để bảo vệ dân thường, hoặc một can thiệp để chấm dứt các hành vi chiến tranh và vi phạm nhân đạo.
Bài viết “Wo bleiben die Friedenstruppen für Gaza?” (“Quân đội gìn giữ hòa bình cho Gaza ở đâu rồi?”) của Maike Gosch đăng trên NachDenkSeiten ngày 5 tháng 9, 2025, đặt câu hỏi vì sao trong các cuộc thảo luận của chính giới phương Tây về vụ chiến tranh ở Gaza, mặc dù có nhiều lời phẫn nộ và lên án về hành vi của Israel, rất ít khi đề cập tới khả năng gửi lực lượng gìn giữ hòa bình quốc tế, can thiệp từ bên ngoài, thiết lập vùng cấm bay hay bảo vệ dân thường. Bài viết nhấn mạnh rằng có các cơ sở trong luật quốc tế cho những biện pháp như vậy: Chương VII của Hiến chương Liên Hiệp Quốc (UNO) cho phép Hội đồng Bảo an (Security Council) thực hiện các biện pháp cưỡng chế để duy trì hoặc tái lập hòa bình. Khi Hội đồng Bảo an bị bế tắc (ví dụ do quyền phủ quyết của các thành viên thường trực), có thể sử dụng cơ chế “Uniting for Peace” (Hiệp lực vì Hòa bình) của Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, để Đại hội đồng có thể họp đặc biệt, đưa ra các khuyến nghị nếu UNSC không hành động.
Bài viết dẫn chứng rằng năm 2024, Đại hội đồng đã tổ chức một phiên họp đặc biệt theo nguyên tắc Uniting for Peace, yêu cầu Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) phán quyết về luật tính của sự chiếm đóng ở Gaza; Nhiều quốc gia đã bỏ phiếu thuận nhưng Israel không tuân thủ yêu cầu chấm dứt chiếm đóng. Từ phía Palestine, đại diện hợp pháp đã gửi thư đến Hội đồng Bảo an vào ngày 22 tháng 8 năm 2025, yêu cầu bảo vệ quốc tế và gửi lực lượng quốc tế để bảo vệ dân thường khỏi các hành vi mà tác giả bài viết gọi là “diệt chủng”. Bài viết cũng trích ý kiến của chuyên gia quân sự (Col. Wilkerson) về kịch bản có thể thiết lập lực lượng quốc tế, với quy mô quân số, các quốc gia tham gia, cũng như khả năng xảy ra đối đầu trực tiếp – nhưng đồng thời rất nghi ngờ về khả năng thực thi thực tế do các rào cản chính trị và luật pháp quốc tế. Ngoài ra, tác giả cảnh báo về các hành động ngoại giao mang tính biểu tượng (symbolic) – như việc công nhận Palestine của các nước phương Tây, hay rút visa đối với lãnh đạo Palestine – có thể là những cử chỉ mang tính chính trị hơn là giải pháp thực chất để chấm dứt thảm kịch nhân đạo.
Như vậy, người viết Maike Gosch đặt ra câu hỏi không hề đơn giản: Tại sao các chính trị gia, các nhà phân tích, các phương tiện truyền thông lớn liên tục nói về Israel như một đồng minh — và vì thế, những biện pháp mạnh mẽ thường được xem là “hệ trọng” hoặc “không thể thực hiện”? Tại sao khi cán cân quyền lực quốc tế gặp phải quyền phủ quyết, khi UNSC bị khóa chặt bởi những lợi ích quốc gia, thì Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc (UNGA), mặc dù có “công cụ” theo nguyên tắc Uniting for Peace, hiếm khi thấy được như một lực lượng thực sự hành động?
Về mặt luật pháp quốc tế, cơ hội có — và không nhỏ. Chương VII trong Hiến chương Liên Hiệp Quốc mở đường cho những biện pháp can thiệp cưỡng chế nếu có sự đe dọa tới hòa bình, vi phạm hòa bình hoặc hành động gây hấn. Khi UNSC không thể hành động — vì quyền phủ quyết, vì lợi ích quốc gia — nguyên tắc Uniting for Peace cho phép UNGA triệu tập phiên họp đặc biệt để đưa ra khuyến nghị. Thực tế quốc tế đã chứng kiến sự kiện đó: năm 2024, UNGA đã họp đặc biệt và kêu gọi Tòa án Công lý Quốc tế phán quyết rằng sự chiếm đóng (occupation) Israel ở Gaza là vi phạm luật quốc tế. Nhưng phán quyết đó và các yêu cầu kèm theo, cho tới nay, vẫn chưa được hành động thực thi.
Từ phía Palestine, lá thư gửi Hội đồng Bảo an ngày 22/8/2025 — yêu cầu sự can thiệp quốc tế và gửi lực lượng bảo vệ — là minh chứng rõ ràng rằng nạn nhân đang kêu gọi giúp đỡ. Rào cản lúc này không nằm trong luật, mà nằm trong sự bất hòa chính trị, trong quyền lực phủ quyết, trong quan hệ quốc tế, trong sợ hãi ảnh hưởng, trong tính toán chiến lược của những nước lớn.
Đáng chú ý là các kịch bản quân sự tiềm tàng được đưa ra, như ý kiến của Col. Wilkerson: một lực lượng quốc tế khoảng 40-50 nghìn binh sĩ, với các quốc gia như Trung Quốc có thể dẫn đầu, kết hợp với lực lượng từ Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan, Ấn Độ… Một kịch bản nghe có vẻ như khoa học viễn tưởng, song chính sự xuất hiện của nó trong tranh luận cho thấy có những người sẵn sàng nghĩ lớn. Nhưng ngay cả những người này cũng nghi ngờ tính khả thi, bởi ảnh hưởng chính trị, quyền lực quốc tế, và thậm chí những tính toán quyền lợi giữa các quốc gia đồng minh.
Cần khẳng định: khi những lời tuyên bố đau thương về diệt chủng, về tội ác chiến tranh xuất hiện, nếu không có hành động tương xứng — thì sự tin cậy của luật quốc tế và Liên Hiệp Quốc sẽ bị bào mòn nghiêm trọng. Việc công nhận Palestine hoặc các cử chỉ ngoại giao khác có thể có ý nghĩa biểu tượng, nhưng nếu chúng không đi cùng cam kết thực tế, thì chỉ là màn khói để che đi sự im lặng có chủ đích của cộng đồng quốc tế.
Ngày 9 tháng 9 năm 2025 tới đây, mọi con mắt đang đổ dồn vào New York — nơi Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc sẽ nhóm họp. Liệu lần này, có một quyết định mạnh dạn được đưa ra? Liệu có đủ quan tâm chính trị, đủ sức ép từ xã hội dân sự để vượt qua nỗi sợ hãi, vì lợi ích ngắn hạn, để đặt quyền con người lên hàng đầu?
Gaza không chỉ là một nơi bị chiến tranh tàn phá, mà là một phép thử đối với pháp luật quốc tế, với lương tri nhân loại. Nếu cộng đồng quốc tế không thể hiện được hành động bảo vệ vì hòa bình khi cần thiết, thì không chỉ Gaza, mà chính lòng tin vào công lý, vào các thể chế toàn cầu, sẽ bị tổn thương – có thể là hỏng hẳn.
