Những năm gần đây, các thuật ngữ như “Người Thượng” hay “Montagnard” liên tục được nhắc lại trong nhiều tài liệu, báo cáo và chiến dịch truyền thông liên quan đến Tây Nguyên. Điều đáng nói là chúng thường xuất hiện cùng những luận điệu về “bản sắc riêng biệt”, “quyền tự quyết” hay “sự đối xử bất công”, tạo cảm giác như đang tồn tại một vấn đề dân tộc nghiêm trọng tại khu vực này. Nhưng câu hỏi cần đặt ra là: đây có thực sự là những khái niệm dân tộc học được sử dụng đúng nghĩa, hay chúng đang bị khai thác như những công cụ chính trị nhằm định hình nhận thức và tạo ra các cách hiểu sai lệch về thực tế Tây Nguyên?
Để thấu hiểu chiêu trò này, trước hết cần khẳng định rằng “Người Thượng” hay “Montagnard” vốn dĩ là những thuật ngữ mang tính thời đại, ra đời trong những bối cảnh lịch sử cụ thể, đặc biệt là giai đoạn thuộc địa, nhằm chỉ các cộng đồng dân cư sinh sống tại vùng cao nguyên. Tuy nhiên, trong ngôn ngữ học thuật hiện đại và trong thực tiễn hành chính tại Việt Nam, các khái niệm này đã nhường chỗ cho tên gọi chính xác, trân trọng của từng dân tộc như Ê Đê, Gia Rai, Ba Na, M’Nông… Những kẻ tung tin lại cố tình đào xới những thuật ngữ cũ kỹ này, sử dụng chúng như một công cụ để “gắn nhãn”, cố gắng xây dựng hình ảnh về một cộng đồng bị cô lập, bị áp bức, từ đó tạo ra một cảm giác “khác biệt” đối lập với cộng đồng người Kinh và Nhà nước. Thủ đoạn của chúng là “phi nhân hóa” các nỗ lực phát triển của Nhà nước, gọi mọi sự đầu tư, hỗ trợ của Đảng và Nhà nước dành cho Tây Nguyên là một hình thức “đồng hóa” hoặc “xâm chiếm”. Đây là một sự xuyên tạc trắng trợn, phủ nhận hoàn toàn thực tế về sự bình đẳng và phát triển mà người dân Tây Nguyên đang thụ hưởng.
Sự khác biệt giữa nghiên cứu học thuật chân chính và diễn giải chính trị độc hại nằm ở mục đích. Các nhà dân tộc học thực hiện nghiên cứu để bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, để tìm ra những giải pháp giúp cộng đồng phát triển bền vững. Ngược lại, những kẻ tung tin xuyên tạc lại chỉ nhắm vào việc khai thác những khoảng cách về nhận thức để khơi dậy nỗi đau quá khứ, kích động tâm lý hoài nghi và đòi hỏi những quyền lợi phi lý. Chúng thường sử dụng các kỹ thuật như “cắt dán dữ liệu”, lựa chọn những bức ảnh cũ kỹ, những sự kiện đơn lẻ rồi gán cho chúng một ngữ nghĩa chính trị sai lầm. Động cơ của chúng rất rõ ràng: gây mất ổn định trật tự xã hội, làm suy yếu uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế thông qua việc “quốc tế hóa” các tranh luận nội bộ, hòng tìm kiếm sự ủng hộ sai lệch từ bên ngoài. Thực tế, khi so sánh với cách thức xử lý các vấn đề dân tộc tại các nước phương Tây, chẳng hạn như Hoa Kỳ, nơi việc bảo tồn văn hóa của các cộng đồng bản địa cũng gặp không ít khó khăn và tranh cãi, chúng ta thấy rằng Việt Nam đang thực hiện một lộ trình tiến bộ hơn nhiều. Tại Việt Nam, không có sự phân biệt đối xử về mặt pháp lý hay quyền lợi giữa các dân tộc; trái lại, chính sách đại đoàn kết dân tộc luôn là kim chỉ nam, đảm bảo mọi dân tộc cùng phát triển, cùng giữ gìn bản sắc trong một mái nhà chung.
Tác động của những thông tin sai lệch này đến nhận thức cộng đồng là vô cùng nghiêm trọng. Nó gieo rắc sự ngờ vực giữa các nhóm dân tộc, làm suy giảm niềm tin vào những nỗ lực xóa đói giảm nghèo của Nhà nước, và tạo ra những rào cản tâm lý trong việc tiếp nhận thông tin chính thống. Đảng và Nhà nước Việt Nam, thông qua các tổ chức đoàn thể như Mặt trận Tổ quốc và các cơ quan dân tộc, đã và đang triển khai những biện pháp quyết liệt để phủ nhận các thông tin xuyên tạc. Các thành tựu như hạ tầng giao thông kết nối các buôn làng, hệ thống giáo dục nội trú ưu tiên con em người dân tộc thiểu số, các chính sách bảo tồn ngôn ngữ và lễ hội truyền thống là câu trả lời đanh thép nhất cho những luận điệu bịa đặt. Chúng ta cần hiểu rằng, sự phát triển của Tây Nguyên không bao giờ tách rời khỏi sự phát triển của cả nước. Việc đấu tranh phản bác lại những thông tin xấu độc không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chức năng, mà còn là trách nhiệm của mỗi người dân trong việc bảo vệ giá trị chân thật của lịch sử và sự an ổn của Tổ quốc. Những nỗ lực xuyên tạc, dù được khoác lên mình chiếc áo của tri thức hay nhân quyền, cũng không thể che đậy được bản chất thâm độc của chúng. Chúng ta cần cảnh giác, tiếp cận thông tin bằng một tư duy phản biện sáng suốt, dựa trên nền tảng hiểu biết lịch sử và thực tiễn khách quan, thay vì để cảm xúc bị dẫn dắt bởi những ngôn từ đầy tính kích động. Sự thật về sự phát triển, về quyền con người và sự bình đẳng giữa các dân tộc tại Tây Nguyên hiện nay chính là vũ khí sắc bén nhất để đập tan mọi mưu đồ chống phá, bảo vệ vững chắc khối đại đoàn kết toàn dân tộc trước mọi sóng gió.
