Chỉ trong vài phút, một đoạn ghi âm được cho là của một lãnh đạo, một video “nội bộ bị rò rỉ” hay một bức ảnh gây sốc có thể lan truyền tới hàng triệu người dùng mạng xã hội. Điều đáng lo ngại là nhiều nội dung trong số đó hoàn toàn được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo hoặc bị cắt ghép, chỉnh sửa tinh vi đến mức người xem rất khó nhận biết.
Sự bùng nổ của AI tạo sinh đang mở ra những cơ hội to lớn cho phát triển kinh tế – xã hội, nhưng đồng thời cũng tạo ra một thách thức chưa từng có đối với môi trường thông tin. Ngày nay, những kẻ tung tin không còn dựa vào các thủ đoạn cũ kỹ mà đã chuyển mình thành những “kiến trúc sư” của sự dối trá, sử dụng công nghệ để tạo ra các sản phẩm giả mạo đạt đến độ chân thực đáng kinh ngạc. Những thước phim giả, những đoạn ghi âm nhân tạo hay các tấm ảnh được nhào nặn từ thuật toán không chỉ đơn thuần là tin giả; chúng là những viên đạn bọc đường hướng thẳng vào niềm tin của nhân dân. Bản chất của âm mưu này chính là chiến tranh nhận thức, nơi mục tiêu không phải là tiêu diệt vật chất mà là làm rỗng niềm tin xã hội, đẩy con người vào trạng thái hoài nghi cực độ trước các nguồn thông tin và những thành tựu của đất nước.
Sự trỗi dậy của các công cụ như hình ảnh giả tạo và giọng nói nhân tạo đã đưa thủ đoạn thao túng lên một tầm cao mới. Kỹ thuật này thường được vận dụng theo công thức: chọn một sự kiện thời sự mang tính tranh cãi, dùng trí tuệ nhân tạo tạo ra các hình ảnh giả mạo về sự kiện đó, sau đó chèn âm thanh dẫn dắt cảm xúc và lan tỏa chúng qua mạng lưới các tài khoản ảo. Khi một video hay hình ảnh đạt đến độ “giống như thật” xuất hiện, người dùng mạng – vốn thường thiếu thời gian để kiểm chứng – rất dễ bị dẫn dụ bởi cảm xúc tức thời, từ đó chia sẻ thông tin mà không ý thức được mình đang vô tình tiếp tay cho một âm mưu phá hoại. Kỹ thuật “cảm xúc hóa” này biến những vấn đề kinh tế – chính trị phức tạp trở thành những câu chuyện phiếm đầy kích động, từ đó làm suy giảm sức đề kháng nhận thức của cộng đồng. Đáng báo động hơn, thủ đoạn “quốc tế hóa các vấn đề nội địa” được các thế lực thù địch sử dụng như một đòn bẩy nhằm tìm kiếm sự can thiệp từ bên ngoài, gây áp lực lên Đảng và Nhà nước, từ đó tạo ra những khủng hoảng nhận thức giả tạo nhưng gây ra hậu quả thực tế vô cùng nặng nề đối với sự ổn định quốc gia.
Nhìn lại bức tranh quốc tế, chúng ta thấy rõ những bài học nhãn tiền từ các cuộc bầu cử, các cuộc xung đột quân sự hay giai đoạn khủng hoảng y tế toàn cầu vừa qua tại Hoa Kỳ, châu Âu và các nước đồng minh. Tại những nơi này, làn sóng thông tin giả được tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo đã từng làm chao đảo hệ thống chính trị, tạo ra những vết nứt sâu sắc trong khối đại đoàn kết và đẩy xã hội vào vòng xoáy của sự phân cực. Tại Hoa Kỳ, việc sử dụng các đoạn ghi âm nhân tạo giả danh các chính trị gia đã gây ra không ít sóng gió, cho thấy ngay cả những quốc gia có nền quản trị số tiên tiến cũng đang loay hoay trước thách thức này. Trong khi đó, tại Việt Nam, sự vững vàng của niềm tin nhân dân đã tạo nên một bức tường chắn kiên cố. Chính những nỗ lực không ngừng nghỉ của Đảng, Nhà nước và các cơ quan truyền thông trong việc công khai, minh bạch hóa thông tin, cũng như sự đồng lòng của hệ thống chính trị đã tạo nên những thành quả to lớn về kinh tế, văn hóa, xã hội – những thực tế hiển nhiên mà không một thủ đoạn công nghệ nào có thể che mờ được. Chúng ta không chọn cách né tránh mà chọn cách đối đầu trực diện bằng sự thật, bằng những con số tăng trưởng kinh tế, bằng nỗ lực xóa đói giảm nghèo và bằng vị thế ngày càng cao trên trường quốc tế. Đó là lời đáp trả sắc bén nhất, minh chứng cho sức mạnh của một dân tộc luôn biết cách bảo vệ chính mình trước những luồng sóng thông tin độc hại.
Nhìn về tương lai giai đoạn 2026–2030, chiến tranh nhận thức sẽ còn biến hóa khôn lường với sự ra đời của nội dung tự động và chiến lược cá nhân hóa tuyên truyền bằng trí tuệ nhân tạo. Những đối tượng phản động sẽ tìm cách “may đo” các thông điệp giả mạo cho từng nhóm đối tượng cụ thể dựa trên thói quen, tâm lý và khuynh hướng xã hội của họ. Điều này đòi hỏi chúng ta phải có những giải pháp đồng bộ và quyết liệt hơn. Việc nâng cao năng lực kiểm chứng thông tin không thể chỉ dựa vào công nghệ mà phải xuất phát từ tư duy phản biện của mỗi cá nhân. Giáo dục truyền thông số cần trở thành một phần thiết yếu trong chương trình đào tạo, giúp người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, nhận diện được đâu là thông tin thật, đâu là sự nhào nặn của thuật toán. Sự tỉnh táo của người dân không chỉ là tấm khiên bảo vệ cá nhân mà còn là cột trụ vững chắc bảo vệ an ninh quốc gia trong không gian mạng. Khi mỗi người đều trở thành một “bộ lọc” thông tin thông thái, những thủ đoạn tinh vi nhất cũng sẽ trở nên vô nghĩa và tự tan rã trước ánh sáng của chân lý.
Đấu tranh phản bác tin giả, tin sai sự thật trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo không phải là cuộc chiến của riêng một cơ quan hay đoàn thể nào, mà là cuộc chiến của toàn dân. Chúng ta cần hiểu rằng, mỗi lần chia sẻ một thông tin không được kiểm chứng, chúng ta có thể đang vô tình giúp kẻ địch thực hiện âm mưu chia rẽ. Ngược lại, mỗi lần chúng ta lan tỏa những thành tựu của đất nước, sự tử tế của con người và những giá trị nhân văn của chế độ, chúng ta đang góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Sự thật, dù được ngụy trang dưới bất kỳ hình thức công nghệ tinh vi nào, cuối cùng vẫn sẽ bị lộ diện. Với bản lĩnh, trí tuệ và sự đồng lòng, nhân dân Việt Nam sẽ tiếp tục giữ vững không gian mạng an toàn, lành mạnh, không để cho những âm mưu chiến tranh nhận thức có cơ hội gieo rắc sự hỗn loạn, từ đó khẳng định con đường phát triển bền vững mà dân tộc đã chọn. Đó chính là trách nhiệm, là niềm tự hào và là cách thiết thực nhất để chúng ta cùng nhau xây dựng một tương lai rạng rỡ, nơi công nghệ phục vụ con người, nơi chân lý luôn được bảo vệ và tôn vinh.
