Ngày nay, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ Tư với sự phát triển bùng nổ của công nghệ mang tính đột phá đã và đang làm không gian mạng thay đổi sâu sắc cả về chất và lượng, đóng góp quan trọng vào các thành tựu phát triển kinh tế – xã hội, văn hóa, giáo dục, an ninh, quốc phòng… Tuy nhiên, thông tin trên các phương tiện truyền thông xã hội với đặc tính nặc danh, lan truyền nhanh đã trở thành môi trường thuận lợi cho hoạt động tán phát tin giả, tin sai sự thật. Các nhà nghiên cứu về tin giả cho thấy, chính trị là lĩnh vực bị ảnh hưởng mạnh nhất của tin giả.
Hình thức của tin giả bao gồm: Thông tin xuyên tạc; bóp méo sự thật, bịa đặt, được cắt ghép, cường điệu hóa, chứa đựng sự ly kỳ, hấp dẫn, dễ đánh vào xúc cảm, tâm lý của cộng đồng mạng. Tin giả như một loại virus độc hại bùng nổ mức độ báo động, lan nhanh, gây nhiễu loạn đời sống, gây hoang mang dư luận xã hội, suy giảm niềm tin. để lại hậu quả nghiêm trọng, khó lường Tin giả có tốc độ lan truyền nhanh gấp 10-20 lần so với tin thật. Tin giả ngày càng khó phân biệt.
Nguyên nhân tin giả trên phương tiện truyền thông xã hội lan truyền, phát tán chóng mặt là do Trình độ nhận thức của một bộ phận cán bộ nhân dân hạn chế, nên bị các thế lực thù địch và bọn cơ hội chính trị, các tổ chức khủng bố hoặc các trang tin tức, tài khoản mạng xã hội thiếu thiện chí với Việt Nam. kích động chống đối Đảng và Nhà nước; Lợi dụng tâm lý hiếu kỳ, tò mò, thích nổi tiếng bằng cách câu like, câu view thu hút sự chú ý; chạy theo những thông tin giật gân tiêu cực của đám đông, lợi dụng sự lo lắng, bất an và cả lòng trắc ẩn của cộng đồng mạng của độc giả để xuyên tạc, bóp méo kích động chống phá, xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, quyền và lợi ích của tổ chức, đánh lừa dư luận. tung tin giả, tin sai sự thật với nhiều thủ đoạn tinh vi như: Nắm bắt các “vấn đề thu hút sự quan tâm của xã hội” để tạo thông tin giả mạo, sai sự thật thông qua các hội nhóm, liên tục chia sẻ hoặc kết nối người tham gia để dẫn dắt, tấn công dư luận bằng những tin giả, sai sự thật hoặc đưa ra những bình luận phụ họa thu hút sự quan tâm của cộng đồng mạng; Cắt ghép tin, hình ảnh sai sự thật; Xây dựng fanpage giả mạo các cơ quan Nhà nước hoặc giả mạo, chỉnh sửa, cắt ghép nội dung phát ngôn của các đồng chí Lãnh đạo, Đảng, Nhà nước, bộ ngành để đăng tải các bài viết, thông tin chưa được kiểm chứng, được tài trợ bởi những đối tượng bất mãn, được nuôi dưỡng bởi các tổ chức bên ngoài gây hoang mang, xáo trộn, ảnh hưởng lớn đến chính trị, gây mất ổn định đất nước.
Nhìn lại các vụ bạo động gần đây tại Việt Nam có thể thấy các đối tượng chống phá đã tìm những thủ đọa hết sức tinh vi để kêu gọi, kích động. Thứ nhất chúng lợi dụng một số sự kiện và thời điểm xảy ra và sự bức xúc của người dân trong một số vụ việc là có thật và chính đáng, liên kết thành tâm lý đám đông để biểu tình, phá hoại, bạo động tiếp tục biểu tình chống phá cùng một địa điểm với các khẩu hiệu có sẵn, có những kẻ đứng sau kích động, dẫn dắt. Các đối tượng tìm cách chiếm lĩnh truyền thông xã hội, trên các trang mạng xã hội, các khuyến cáo, kêu gọi, lộ trình địa điểm, cẩm nang đối phó cơ quan chức năng in sẵn phát cho mọi người, các khẩu hiệu quay phim, chụp ảnh, live stream, để nhiều tiền lôi kéo mọi người tham gia, các khẩu hiệu kích động đám đông được chuẩn bị kỹ lưỡng, các khẩu hiệu bóp méo sự thật, cá thế lực thù địch trả tiền cho các nhà mạng được ưu tiên phát tán cho người muc quảng cáo lựa chọn.
Vấn nạn tin giả đã trở thành mối quan tâm chung của nhiều quốc gia trên thế giới và Việt Nam. Nhiều quốc gia đã ban hành các chính sách để ngăn chặn sự lan truyền của tin giả. Ủy ban Châu Âu (EC), Canada đã yêu cầu các công ty Facebook, Twitter… áp dụng các biện pháp ngăn chặn những thông tin lừa đảo, gian lận xuất hiện trên các trang mạng này. Đức thành lập Trung tâm phòng chống tin tức sai lệch, phạt các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tới 50 triệu EUR nếu không gỡ bỏ thông tin sai sự thật trong vòng 24 giờ sau khi có yêu cầu của chính quyền. Trung Quốc là quốc gia quản lý Internet nghiêm ngặt, ban hành hơn 60 văn bản về quản lý Internet, trong đó có Chỉ thị số 292 quy định về giới hạn đối với các nhà cung cấp nội dung trên Internet, Chính sách quản lý mạng trực tuyến quy định các nhà cung cấp dịch vụ Internet phải chủ động, lập tức ghi nhận, ngăn chặn việc truyền tải thông tin vi phạm pháp luật. Singapore, Malaysia, Thái Lan, Nga, Australia ban hành chính sách, luật, dự luật về việc ngăn chặn, phòng, chống, kiểm soát tin giả lan truyền trên các trang mạng xã hội. Các hãng Facebook, Google và một số cơ quan thông tin khác thực hiện việc “kiểm chứng chéo” thông tin nhằm ngăn chặn những thông tin sai lệch trên Internet tại Pháp. Facebook đưa ra chính sách cấm sử dụng dữ liệu thu thập được từ người dùng Facebook cho mục đích giám sát, bao gồm cả việc giám sát các nhà hoạt động và những người biểu tình; tuyển dụng thêm 3.000 nhân viên để kiểm duyệt, ngăn chặn các video bạo lực và thông tin sai lệch. Năm 2019, Facebook thông báo đã xóa khoảng 5,4 tỉ tài khoản giả mạo, tăng mạnh so với 3,3 tỉ tài khoản giả mạo bị xóa trong năm 2018. Trong khi một số quốc gia như Đức, Australia, Ai Cập, Thái Lan và mới đây là Philippines và Singapore đã đề ra những luật lệ nghiêm khắc để phạt nặng những những mạng xã hội và cá nhân có những hoạt động gây tác động xấu đối với xã hội hoặc phát tán những nội dung thông tin độc hại, thông tin giả mạo thì tại một số quốc gia khác, những luật lệ này vẫn chưa được thông qua do lo ngại nguy cơ “vi phạm quyền tự do thông tin và tự do ngôn luận.
Ở nước ta, để bảo đảm tính kịp thời, hiệu quả trong nhận diện, phòng ngừa, đấu tranh mạnh mẽ, hiệu quả với nạn tin giả, Hội nghị công tác công an trong phòng, chống dịch ngày 11/10/2021, Bộ Công an đã theo dõi, giám sát trên 3.000 trang mạng có nội dung xấu, độc; chủ động nắm tình hình, theo dõi, giám sát chặt chẽ tình hình trên không gian mạng, xác minh, truy tìm, đấu tranh với đối tượng tán phát tin giả, tin sai sự thật. Tăng cường công tác quản lý nhà nước về đảm bảo an ninh mạng, phối hợp các nhà cung cấp dịch vụ Internet, viễn thông trong nước thực hiện ngăn chặn hàng nghìn trang mạng có nội dung xấu độc, máy chủ đặt tại nước ngoài; yêu cầu Facebook, Google gỡ bỏ hơn 10.944 tin, bài viết, video chứa thông tin xấu độc vi phạm pháp luật Việt Nam. xử phạt hành chính hơn 150 đối tượng đăng tải tin giả, sai sự thật; ngăn chặn. Tổ chức chiến dịch truyền thông quy mô lớn thông qua triển khai các hệ thống kỹ thuật để chủ động đăng tải thông tin lên không gian mạng, đồng thời phối hợp các cơ quan báo chí kịp thời cung cấp thông tin chính thống, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, răn đe đối tượng vi phạm pháp luật, nâng cao cảnh giác, sức “đề kháng” của người dân khi tham gia môi trường mạng. Trực tiếp phối hợp với hơn 20 cơ quan báo chí, truyền hình, xây dựng gần 310 phóng sự, tin, bài với nội dung phong phú, đa dạng, đăng trên nhiều loại hình truyền thông như: phát thanh, truyền hình, báo giấy, báo điện tử, chuyên trang fanpage chính thức của các cơ quan báo chí. Triển khai đấu tranh các chuyên án, kế hoạch nghiệp vụ, qua đó, bắt khởi tố, xử lý hình nhiều đối tượng
Vấn nạn tin giả, tin sai sự thật trên mạng xã hội tại địa phương đã và đang gây ra những hệ lụy khó lường đối với dư luận xã hội và trật tự an toàn xã hội. Mặc dù các cơ quan chức năng đã tăng cường nhiều biện pháp kiểm soát những thông tin sai sự thật như tăng cường vai trò cơ quan chức năng, chú trọng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước về truyền thông, xử lý nghiêm mọi cá nhân, tổ chức tung tin giả trên các phương tiện truyền thông xã hội nhằm đấu tranh chống các luận điệu sai trái, thù địch, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Tuy nhiên, các thế lực thù địch ngày càng tinh vi hơn, xảo quyệt hơn trong việc đưa ra các luận điệu sai trái, thù địch chống phá cách mạng, chống phá Đảng, công cuộc đấu tranh kiểm soát tin giả, bảo đảm an ninh trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngày càng khó khăn hơn.
Hiện nay, nhiều quy định và hướng dẫn của cơ quan quản lý còn chung chung, chưa rõ ràng gây nhiều khó khăn cho công tác xử lý tin giả. Việc tham khảo kinh nghiệm chống tin giả các nước rất thiết. Đồng thời, môi trường phát tán tin giả nhiều nhất lại trên các nền tảng xuyên biên giới Facebook, YouTube, Tiktok…. Do vậy, cần có sự hợp tác, đoàn kết quốc tế buộc các doanh nghiệp này phải chống tin giả.
