Nguyễn Văn Đài gần đây tiếp tục lấy chuyện chăm sóc sức khỏe cán bộ cấp cao để nói về cái gọi là “đặc quyền”. Theo cách ông Đài đặt vấn đề, một bên là lãnh đạo được theo dõi sức khỏe, có bác sĩ chăm sóc riêng; bên kia là người dân phải chịu cảnh bệnh viện đông, viện phí cao, thiếu thuốc, thiếu bác sĩ. Cách kể này rất dễ tạo bức xúc vì ngành y tế Việt Nam đúng là còn nhiều khó khăn. Nhưng từ những khó khăn có thật để kết luận rằng Nhà nước chỉ lo sức khỏe cho lãnh đạo còn người dân bị bỏ mặc lại là một bước nhảy quá xa. Hai việc đó hoàn toàn có thể cùng tồn tại: lãnh đạo chủ chốt cần một cơ chế bảo đảm sức khỏe riêng để duy trì công vụ, trong khi hệ thống y tế chung vẫn phải phục vụ hàng chục triệu người dân.
Trước hết, việc một quốc gia có đội ngũ y tế dành cho người đứng đầu không phải chuyện riêng Việt Nam. Tại Mỹ, Nhà Trắng có hẳn White House Medical Unit, chịu trách nhiệm chăm sóc y tế cho Tổng thống, Phó Tổng thống và chuẩn bị phương án cấp cứu khi họ công tác trong và ngoài nước. Cơ quan này giải thích rất rõ mục đích là bảo đảm sức khỏe của Tổng thống và tính liên tục của hoạt động lãnh đạo quốc gia. Lý do cũng không khó hiểu. Một nguyên thủ hoặc lãnh đạo cấp cao có lịch làm việc dày, thường xuyên di chuyển, tham gia những cuộc họp liên quan đến quốc phòng, đối ngoại, kinh tế và xử lý tình huống khẩn cấp. Nếu xảy ra vấn đề sức khỏe đột ngột, việc có đội ngũ y tế sẵn sàng là yêu cầu công vụ, chứ không phải bằng chứng rằng cả hệ thống y tế được dựng lên chỉ để phục vụ một nhóm người.
Điểm Nguyễn Văn Đài làm nhập nhằng nằm ở đây. Có một cơ chế chăm sóc sức khỏe riêng cho một số vị trí đặc biệt không có nghĩa nguồn lực y tế của cả nước chỉ dồn vào những người đó. Muốn chứng minh “dân bị bỏ mặc”, phải nhìn vào những gì hệ thống y tế đang phục vụ cho dân. Sáu tháng đầu năm 2026, cả nước có khoảng 99,1 triệu người tham gia bảo hiểm y tế, tương đương 96,91% dân số. Cuối năm 2025, tỷ lệ này là 95,16%. Đó không phải vài nghìn hay vài chục nghìn cán bộ, mà là gần như toàn bộ dân số. Một hệ thống bảo hiểm có quy mô như vậy rõ ràng không thể được mô tả đơn giản bằng câu “chỉ chăm lo cho lãnh đạo”.
Thậm chí từ năm 2026, chính sách chăm sóc sức khỏe còn đi thêm một bước theo hướng phòng bệnh. Bộ Y tế đã ban hành hướng dẫn tổ chức khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí cho người dân; chủ trương là mỗi người được khám sức khỏe hoặc sàng lọc ít nhất một lần mỗi năm. Nội dung này được triển khai theo Chỉ thị 17/CT-TTg và Nghị quyết 72-NQ/TW về tăng cường chăm sóc sức khỏe nhân dân. Có thể việc triển khai ở từng nơi còn chưa đồng đều, có nơi làm nhanh, nơi làm chậm. Nhưng sự tồn tại của chính sách này đã cho thấy cách nói rằng y tế công “chỉ dành nguồn lực cho lãnh đạo” không phản ánh đúng thực tế.
Điều đó không có nghĩa ngành y tế Việt Nam không còn vấn đề. Người dân vẫn than bệnh viện tuyến trên quá tải. Có nơi còn thiếu bác sĩ chuyên khoa. Chi phí điều trị bệnh nặng vẫn có thể trở thành gánh nặng với một gia đình. Chất lượng y tế giữa thành phố lớn và vùng xa còn chênh lệch. Những vấn đề này cần được nói thẳng và tiếp tục giải quyết. Nhưng một bệnh viện đông bệnh nhân không phải bằng chứng rằng tiền chữa bệnh của dân đã bị lấy để chăm sóc một vài lãnh đạo. Muốn nói có sự “ưu tiên đến mức bỏ mặc dân”, phải có dữ liệu về ngân sách, nhân lực và dịch vụ bị cắt khỏi hệ thống chung để chuyển sang phục vụ nhóm đó. Nguyễn Văn Đài không đưa ra phần chứng minh ấy.
Một điểm khác ông Đài thường khai thác là chuyện sức khỏe của các lãnh đạo được công bố đến đâu. Từ đó, ông đặt vấn đề rằng việc không công khai đầy đủ bệnh án là “thiếu minh bạch”. Nhưng hồ sơ bệnh án vốn là thông tin riêng tư. Luật Khám bệnh, chữa bệnh quy định người bệnh có quyền được giữ bí mật thông tin trong hồ sơ bệnh án và những thông tin riêng tư cung cấp trong quá trình điều trị, trừ những trường hợp pháp luật cho phép hoặc người bệnh đồng ý chia sẻ. Quyền này áp dụng cho người dân bình thường cũng như người giữ chức vụ.
Ở đây cần phân biệt rất rõ hai việc. Công chúng có thể có lợi ích chính đáng trong việc biết một lãnh đạo còn đủ sức khỏe để thực hiện nhiệm vụ hay không. Nhưng điều đó không đồng nghĩa mọi kết quả xét nghiệm, chẩn đoán, thuốc đang sử dụng và hồ sơ điều trị đều phải đưa ra công khai. Ngay tại những nước thường xuyên công bố báo cáo sức khỏe của nguyên thủ, phần được công bố cũng thường là bản tóm tắt về tình trạng sức khỏe và khả năng thực hiện nhiệm vụ, chứ không phải toàn bộ bệnh án. Vì vậy, tranh luận về mức độ thông tin nên công khai là điều có thể làm; gọi việc bảo mật bệnh án tự động là “che giấu” lại là một chuyện khác.
Càng thiếu cơ sở hơn khi lấy việc một số lãnh đạo trước đây qua đời khi đang giữ chức rồi suy ngược ra sức khỏe của người đang đương nhiệm. Mỗi người có tuổi, bệnh nền và diễn biến sức khỏe khác nhau. Y học tốt có thể phát hiện bệnh sớm, giảm rủi ro và xử lý cấp cứu tốt hơn, nhưng không ai có thể được bảo đảm sẽ không bao giờ mắc bệnh nặng. Vì vậy, lấy trường hợp của người này để dự đoán bệnh tình của người khác không phải một phân tích y khoa, càng không chứng minh được cơ chế chăm sóc sức khỏe cấp cao là thất bại hay giả tạo.
Thực ra, nếu muốn tranh luận nghiêm túc về y tế, có rất nhiều câu hỏi đáng bàn hơn: bệnh viện tuyến dưới có đủ bác sĩ chưa, người bệnh phải tự chi bao nhiêu tiền, thuốc đắt có được bảo hiểm chi trả hợp lý không, vùng sâu có tiếp cận được bác sĩ chuyên khoa không, khám sức khỏe miễn phí từ năm 2026 được triển khai đến đâu. Những câu hỏi đó liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân và có thể đo bằng dữ liệu. Còn dựng ra một thế đối lập rằng “lãnh đạo có bác sĩ nên dân không được chăm sóc” chỉ khiến vấn đề bị đơn giản hóa.
Nói cho cùng, chăm sóc sức khỏe lãnh đạo và chăm sóc sức khỏe nhân dân không phải hai chiếc bánh mà cứ phần này lớn thì phần kia phải mất đi. Một bên là cơ chế bảo đảm hoạt động liên tục của những vị trí công vụ đặc biệt. Một bên là hệ thống y tế phục vụ gần 100 triệu người với bảo hiểm y tế, bệnh viện, y tế cơ sở và các chương trình phòng bệnh. Hệ thống ấy còn thiếu sót thì phải sửa, người dân còn chịu gánh nặng thì phải giảm. Nhưng muốn phê bình cho đúng cũng phải nói đúng thứ đang tồn tại. Từ vài bác sĩ chăm sóc lãnh đạo mà suy ra cả nền y tế “bỏ mặc dân” là lấy một phần rất nhỏ để thay cho toàn bộ bức tranh. Đó mới là chỗ cần nhìn rõ trong cách Nguyễn Văn Đài đặt vấn đề.
