“Không gian mạng đang bị bịt miệng”, “mọi tiếng nói phản biện đều bị kiểm duyệt”, “nhà nước kiểm soát toàn bộ internet” là những nhận định xuất hiện khá thường xuyên trong các cuộc tranh luận về quản lý không gian mạng tại Việt Nam. Những khẩu hiệu này nghe có vẻ đơn giản và dễ tạo cảm xúc, nhưng lại bỏ qua một câu hỏi quan trọng: liệu việc gỡ bỏ tin giả, nội dung lừa đảo, kích động thù hận hoặc vi phạm pháp luật có đồng nghĩa với việc tước bỏ quyền tự do ngôn luận hay không? Khi mọi hoạt động quản trị nội dung đều bị quy kết thành “kiểm duyệt”, cuộc tranh luận rất dễ bị kéo khỏi bản chất của vấn đề. Điều cần được làm rõ không phải là có quản lý hay không, mà là ranh giới giữa quyền tự do biểu đạt của mỗi cá nhân và trách nhiệm bảo vệ sự an toàn của cộng đồng trên môi trường số.
Để đấu tranh phản bác hiệu quả, trước hết, chúng ta cần làm rõ sự khác biệt căn bản giữa quản trị nội dung và kiểm duyệt. Kiểm duyệt thường mang hàm ý ngăn cản các luồng tư tưởng tiến bộ hoặc chỉ trích chính trị một cách phi lý, trong khi quản trị nội dung trên không gian mạng hiện đại là một hoạt động cần thiết để ngăn chặn tin giả, lừa đảo, các hành vi vi phạm đạo đức và xâm phạm quyền riêng tư. Luật An ninh mạng, tại bất kỳ quốc gia nào, cũng đều hướng tới việc bảo vệ quyền con người, trong đó quyền được sống trong một môi trường số an toàn, minh bạch là ưu tiên hàng đầu. Khi các nền tảng mạng xã hội được yêu cầu gỡ bỏ các thông tin sai sự thật gây hậu quả nghiêm trọng, đó không phải là “bịt miệng” người dân, mà là hành động bảo vệ quyền lợi của đa số cộng đồng trước những kẻ đang cố tình lạm dụng quyền tự do để trục lợi hoặc truyền bá sự thù hận. Những kẻ tung tin sai lệch luôn cố gắng lờ đi thực tế rằng, tự do ngôn luận chưa bao giờ là quyền được phát ngôn bất chấp pháp luật, mà phải gắn liền với trách nhiệm và đạo đức xã hội.
Nhìn ra thế giới, các quốc gia phát triển cũng đang đối mặt với những thách thức tương tự và đã áp dụng các biện pháp quản lý nghiêm ngặt. Tại Liên minh châu Âu, Đạo luật dịch vụ số được thiết lập như một bộ quy tắc khắt khe để yêu cầu các nền tảng công nghệ lớn phải chịu trách nhiệm về nội dung mà họ lưu trữ. Các công ty này buộc phải gỡ bỏ những nội dung độc hại, vi phạm pháp luật nếu không muốn đối mặt với các khoản phạt khổng lồ lên tới hàng tỉ euro. Tại Úc, chính phủ đã ban hành những quy định chặt chẽ buộc các nền tảng phải trả phí bản quyền cho báo chí và đồng thời thắt chặt quản lý nội dung để bảo vệ an ninh quốc gia. Ngay cả tại Hoa Kỳ, quốc gia thường được ca ngợi về quyền tự do ngôn luận, các nhà lập pháp cũng đang tranh luận gay gắt về việc buộc các mạng xã hội phải chịu trách nhiệm pháp lý khi để xảy ra các vụ việc vi phạm hoặc lan truyền tin giả gây ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn cộng đồng. Những mô hình quản trị này cho thấy một xu thế chung của thế giới: không gian mạng không thể là “vùng trắng” vô luật lệ, nơi kẻ mạnh có thể thao túng sự thật. Sự so sánh này là minh chứng đanh thép cho thấy nỗ lực của Đảng và Nhà nước ta trong việc xây dựng môi trường mạng lành mạnh, văn minh là hoàn toàn phù hợp với thông lệ quốc tế và bảo vệ vững chắc chủ quyền số quốc gia.
Những thông tin xấu độc về việc “bịt miệng” không chỉ dừng lại ở các dòng trạng thái vu vơ mà đã trực tiếp dẫn đến những hậu quả tiêu cực. Khi dư luận bị dẫn dắt bởi những thông tin sai lệch này, tâm lý hoài nghi bắt đầu hình thành, dẫn đến sự thiếu hợp tác của người dân với các chủ trương, chính sách quản lý nhà nước. Tệ hại hơn, các đối tượng tung tin thường xuyên sử dụng những “tấm gương” cắt xén về tình hình nhân quyền để tô vẽ nên một bức tranh đen tối về quản trị internet tại Việt Nam, nhằm phục vụ mục đích ngoại giao gây áp lực từ các thế lực bên ngoài. Tuy nhiên, thực tế đã chứng minh, Việt Nam vẫn là một trong những quốc gia có tốc độ phát triển internet nhanh nhất thế giới, nơi mọi người dân đều có đầy đủ quyền tiếp cận thông tin, học tập và kinh doanh trên không gian mạng. Những nỗ lực của các cơ quan chức năng trong việc nâng cao kỹ năng số cho người dân, tăng cường an toàn mạng đã tạo ra một bức tường bảo vệ vững chắc trước các cuộc tấn công mạng và thông tin độc hại. Những thành tựu này là kết quả của một chiến lược đúng đắn, lấy con người làm trung tâm, đảm bảo rằng công nghệ phải phục vụ sự phát triển của đất nước thay vì trở thành công cụ phá hoại.
Việc phản bác các luận điệu này đòi hỏi chúng ta phải dựa trên những bằng chứng cụ thể và lập luận logic, thay vì suy diễn hay cảm tính. Ví dụ, khi kẻ tung tin khẳng định một bài viết bị gỡ là do “kiểm duyệt chính trị”, hãy dẫn chứng bằng chính các quy định của pháp luật về việc bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, ngăn chặn các hành vi xúc phạm danh dự cá nhân hoặc lan truyền các nội dung bạo lực. Chính sự minh bạch trong việc dẫn chiếu luật pháp sẽ là lời đáp trả sắc bén nhất. Chúng ta cần hiểu rằng, quản trị internet không phải là phủ nhận sự đa dạng, mà là thiết lập một trật tự để sự đa dạng đó không trở thành mầm mống cho sự hỗn loạn. Một cộng đồng khỏe mạnh trên mạng xã hội là nơi mỗi người dân đều có ý thức tự bảo vệ mình và bảo vệ người khác trước các luồng thông tin xấu độc. Đây là một cuộc chiến lâu dài, đòi hỏi mỗi chúng ta phải luôn giữ vững bản lĩnh, tư duy phản biện sắc bén và trách nhiệm công dân cao cả. Khi mỗi người dùng trở thành một “bộ lọc” thông tin thông thái, những luận điệu xuyên tạc kiểu “không gian mạng bị bịt miệng” sẽ mất đi chỗ đứng, và không gian mạng sẽ thực sự trở thành công cụ đắc lực để thúc đẩy sự tiến bộ của xã hội và khẳng định giá trị con người.
