Lợi dụng sự bùng nổ của thương mại điện tử và các nền tảng mạng xã hội phổ biến, các đối tượng đã biến các sàn giao dịch thành nơi quảng bá và phân phối hàng giả, hàng kém chất lượng.
Ngày 6/4, Cục Hải quan thông tin về kết quả thực hiện Kế hoạch cao điểm đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả dịp trước, trong và sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026. Đây là giai đoạn thị trường hàng hóa biến động mạnh mẽ nhất trong năm, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt và đồng bộ của các lực lượng kiểm soát nhằm giữ vững ổn định kinh tế- xã hội và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi
Theo đánh giá của Cục Hải quan, tình hình buôn lậu, gian lận thương mại trong dịp Tết Bính Ngọ vừa qua diễn biến hết sức phức tạp, có xu hướng gia tăng rõ rệt trên cả tuyến biển và biên giới đường bộ.
Dù chưa phát sinh các “điểm nóng” gây mất an ninh trật tự nghiêm trọng, nhưng tính chất của các vụ việc lại cho thấy sự chuẩn bị kỹ lưỡng và tinh vi hơn từ phía các đối tượng vi phạm. Các mặt hàng lậu tập trung chủ yếu vào nhóm có lợi nhuận cao và nhu cầu tiêu thụ lớn, như ma túy, pháo nổ, rượu ngoại, thuốc lá, thực phẩm chức năng và nông thủy sản không rõ nguồn gốc.
Đáng chú ý trong đợt cao điểm này là hoạt động trên không gian mạng. Lợi dụng sự bùng nổ của thương mại điện tử và các nền tảng mạng xã hội phổ biến (như Shopee, Lazada, Sendo, Facebook, TikTok, Zalo hay YouTube), các đối tượng đã biến các sàn giao dịch này thành nơi quảng bá và phân phối hàng giả, hàng kém chất lượng. Kết hợp với dịch vụ bưu chính và chuyển phát nhanh, hàng hóa vi phạm được xé lẻ, trà trộn vào dòng chảy hàng hóa hợp pháp, khiến công tác phát hiện và xử lý của lực lượng chức năng gặp không ít khó khăn.
Theo Cơ quan Hải quan, việc đấu tranh với tội phạm trên không gian mạng không còn là bài toán đơn giản. Trên thực tế, các đối tượng đã lợi dụng sự tiện lợi của công nghệ để ẩn danh đồng thời sử dụng các kho hàng nằm sâu trong khu dân cư hoặc các vị trí giáp biên giới để nhanh chóng tẩu tán tang vật. Do đó, việc triển khai các biện pháp nghiệp vụ giờ đây phải gắn liền với công nghệ số và sự phối hợp liên ngành chặt chẽ hơn bao giờ hết.
Số liệu thống kê từ ngày 15/10/2025 đến 15/03/2026 cho thấy quy mô đáng báo động của các hoạt động vi phạm. Toàn ngành Hải quan đã chủ trì và phối hợp bắt giữ, xử lý tổng cộng 8.879 vụ việc với trị giá hàng hóa vi phạm ước tính lên tới 8.041 tỷ đồng. Trong số đó, 83 vụ việc có dấu hiệu hình sự, dẫn đến việc khởi tố 10 vụ và chuyển nguồn tin kiến nghị khởi tố 55 vụ khác. Trong đó, các hành vi khai sai quy định hải quan chiếm tỷ lệ lớn nhất với hơn 63%, phản ánh tình trạng doanh nghiệp lợi dụng sự thông thoáng của chính sách để gian lận thuế và trốn tránh các quy định kiểm tra chuyên ngành.
Trên tuyến biển, vốn là địa bàn trọng yếu nhất, lực lượng Hải quan cho biết đã phát hiện 4.956 vụ, chiếm gần 56% tổng số vụ việc. Tại các cảng biển lớn, hành vi vi phạm thường liên quan đến xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, khai báo sai tình trạng pháp lý của hàng hóa và nhập khẩu hàng không đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật. Bên cạnh đó, tuyến đường bộ lại nổi lên với các hoạt động vận chuyển pháo nổ, đường kính trắng và thực phẩm đông lạnh qua các đường mòn, lối mở tại biên giới Việt–Trung và Việt–Campuchia. Các đối tượng thường xuyên tận dụng chính sách ưu đãi cư dân biên giới để xé lẻ hàng hóa, cất giấu tinh vi trong hành lý nhằm qua mặt sự kiểm soát của cơ quan chức năng.
Để đạt được những kết quả khả quan trong đợt cao điểm Tết Bính Ngọ, Cục Hải quan đã chủ động triển khai Kế hoạch số 30141/KH-CHQ ngay từ tháng 10/2025. Việc thực hiện đồng bộ các chỉ đạo từ Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia và Bộ Tài chính đã tạo ra một mạng lưới kiểm soát chặt chẽ, liên hoàn từ các cửa khẩu và vào sâu trong nội địa. Cụ thể, các đơn vị trực thuộc tăng cường tuần tra, bố trí lực lượng trực chiến 24/7 đồng thời sử dụng tối đa các trang thiết bị hiện đại, như máy soi container, seal điện tử và camera giám sát trực tuyến để phát hiện các dấu hiệu nghi vấn từ xa.
Nổi cộm tình trạng vận chuyển ma túy
Về công tác đấu tranh phòng, chống ma túy, Hải quan cho biết đã phối hợp chặt chẽ với Cơ quan Công an, Bộ đội Biên phòng và Cảnh sát biển, phát hiện 85 vụ việc với 140 đối tượng đã bị bắt giữ. Tổng lượng tang vật thu giữ lên tới hơn 605 kg ma túy các loại, bao gồm cần sa, heroin, cocain và ma túy tổng hợp. Đáng lo ngại là tình trạng vận chuyển ma túy qua đường hàng không và chuyển phát nhanh có dấu hiệu gia tăng với thủ đoạn cất giấu trong các lọ mỹ phẩm, hộp cà phê hay quà biếu từ các tuyến quốc tế trọng điểm về Việt Nam.
Đánh giá về công tác phối hợp liên ngành, Cục Hải quan cho biết sự thành công của chiến dịch nằm ở khả năng chia sẻ thông tin kịp thời giữa các lực lượng. Việc thiết lập các nhóm phản ứng nhanh và cơ chế trao đổi thông tin bí mật đã giúp triệt phá nhiều chuyên án lớn ngay từ khi hàng hóa chưa kịp thẩm lậu vào nội địa. Sự gắn kết này không chỉ giúp xử lý các hành vi buôn lậu mà còn góp phần quan trọng trong việc bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội trong những thời điểm nhạy cảm như dịp Tết.
Theo đánh giá từ Cơ quan Hải quan, cuộc chiến chống buôn lậu và gian lận thương mại dự báo sẽ còn nhiều thách thức. Bối cảnh vĩ mô tuy ổn định nhưng nền kinh tế vẫn đối mặt với nhiều áp lực từ bên ngoài, nhu cầu tiêu dùng và hoạt động xuất nhập khẩu tăng cao sẽ kéo theo những nguy cơ mới. Để duy trì và phát huy kết quả đã đạt được, Cục Hải quan xác định sẽ tiếp tục triển khai quyết liệt các văn bản chỉ đạo của Chính phủ đồng thời tập trung vào việc hiện đại hóa công tác kiểm tra, giám sát.
Theo đó, nhiệm vụ trọng tâm từ nay đến cuối năm sẽ là đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào quy trình nghiệp vụ, triển khai hiệu quả Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật.
Cụ thể, việc sử dụng các thiết bị phát hiện nhanh ma túy, hệ thống phân tích hình ảnh thông minh và tăng cường soi chiếu hành lý tại các sân bay quốc tế như Nội Bài, Tân Sơn Nhất sẽ được ưu tiên hàng đầu. Mặt khác, ngành Hải quan sẽ chú trọng và quản lý chặt chẽ các loại hình kinh doanh tiềm ẩn rủi ro cao, như gia công xuất khẩu, tạm nhập tái xuất và hàng gửi kho ngoại quan, đây là những nơi thường bị các đối tượng lợi dụng để thẩm lậu hàng hóa.
Song song với các biện pháp cứng rắn, công tác tuyên truyền và phổ biến pháp luật cũng được Cục Hải quan đặc biệt quan tâm. Mục tiêu là nâng cao nhận thức cho cộng đồng doanh nghiệp và cư dân biên giới, giúp họ hiểu rõ tác hại của việc tiếp tay cho buôn lậu và tầm quan trọng của việc tuân thủ các quy định về sở hữu trí tuệ. Bằng cách đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền và gắn kết với tiến trình cải cách hành chính, ngành Hải quan góp phần vào xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và bảo vệ bền vững thị trường trong nước./.
