Chiêu bài của Thổ Nhĩ Kỳ trong cuộc xung đột Nagorny-Karabakh
Chiêu bài của Thổ Nhĩ Kỳ trong cuộc xung đột Nagorny-Karabakh. Dù Ngoại trưởng hai nước Armenia và Azerbaijan cùng với đặc phái viên của Pháp, Nga và Mỹ đã nhất trí các biện pháp nhằm tháo gỡ xung đột tại khu vực Nagorny-Karabakh song dường như tiếng súng vẫn chưa yên. Và Thổ Nhĩ Kỳ có quan hệ chặt chẽ với Azerbaijan đang muốn có một chỗ ngồi trên bàn đàm phán.
Có thể thấy rõ, Thổ Nhĩ Kỳ luôn thể hiện công khai sự ủng hộ đối với Azerbaijan. Hồi đầu tháng 10, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã ca ngợi “hoạt động tuyệt vời của Azerbaijan vừa để bảo vệ lãnh thổ của mình vừa để giải phóng Nagorny-Karabakh bị chiếm đóng”. “Thổ Nhĩ Kỳ luôn và sẽ tiếp tục sát cánh với Azerbaijan thân thiện và anh em bằng tất cả khả năng và trái tim của chúng tôi”, ông Tayyip Erdogan nói.
Thực tế, Thổ Nhĩ Kỳ và Azerbaijan có mối quan hệ chặt chẽ về kinh tế, quân sự, văn hóa và ngôn ngữ. Còn đối với Armenia, Thổ Nhĩ Kỳ có một lịch sử khó khăn. Armenia gọi việc giết 1,5 triệu người Armenia vào cuối thời kỳ Ottoman là một “tội ác diệt chủng” còn Thổ Nhĩ Kỳ thì bác bỏ. Chính vì thế, sự ủng hộ nhiệt thành và lên tiếng của Ankara đối với Baku đã khiến các quốc gia phương Tây tức giận và cáo buộc rằng đang đổ thêm dầu vào một cuộc xung đột nguy hiểm. Đến nay, hơn 1.000 người đã thiệt mạng, bao gồm hàng chục công dân của cả hai phía. Các nhà phân tích cho rằng sự hậu thuẫn kiên quyết của Thổ Nhĩ Kỳ đối với Azerbaijan trong cuộc giao tranh này đã đóng một vai trò quan trọng trong cuộc bùng phát nghiêm trọng nhất trong khu vực kể từ những năm 1990 và tiết lộ về tham vọng rộng lớn hơn của Ankara trong khu vực.
Theo nhiều nhà quan sát, mối quan hệ giữa Thổ Nhĩ Kỳ-Azerbaijan trước đây không hề thân thiết. Thậm chí, quan hệ này còn gặp ảnh hưởng lớn vào năm 2008 khi Thổ Nhĩ Kỳ theo đuổi chính sách quan hệ hợp tác với Armenia. Sinan Ulgen, một cựu quan chức ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ, hiện là Chủ tịch Trung tâm nghiên cứu chính sách đối ngoại và kinh tế (Edam) có trụ sở tại Istanbul, cho biết: “Sự thất bại của những nỗ lực ngoại giao giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Armenia là một bước ngoặt cho mối quan hệ Thổ Nhĩ Kỳ-Azerbaijan. Sau đó, mối quan hệ song phương này được phục hồi và sâu sắc hơn”.
Đặc biệt, hợp tác quân sự giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Azerbaijan trong 10 năm qua càng trở nên mạnh mẽ khi quốc gia giàu dầu mỏ và khí đốt này chi tiêu mạnh tay để giành được ưu thế quân sự so với nước láng giềng Armenia nghèo hơn. Thổ Nhĩ Kỳ đào tạo các sĩ quan trong lực lượng vũ trang Azerbaijan và là nhà cung cấp vũ khí lớn thứ ba của Azerbaijan sau Israel và Nga. (Moscow cung cấp vũ khí cho cả Armenia và Azerbaijan, mặc dù đã có hiệp ước quốc phòng với Yerevan).
Kể từ năm 2015, các nhân vật theo chủ nghĩa dân tộc nắm quyền ở Thổ Nhĩ Kỳ đã ủng hộ Azerbaijan và coi địa chính trị trong khu vực Caucacus và Biển Đen là những ưu tiên hàng đầu.
Và từ đây, Thổ Nhĩ Kỳ cũng mạnh dạn hơn trong việc hỗ trợ Azerbaijan. Ozgur Unluhisarcikli, Giám đốc văn phòng Quỹ Marshall của Mỹ tại Ankara, nói với đài Al Jazeera: “Sự hỗ trợ đáng kể nhất mà Thổ Nhĩ Kỳ đang mở rộng là về mặt hùng biện. Thổ Nhĩ Kỳ đang khuyến khích Azerbaijan quyết đoán hơn”. Hồi tháng 7, sau khi giao tranh nổ ra giữa lực lượng Azerbaijan và Armenia ở phía Bắc Nagorny-Karabakh gần các đường ống dẫn khí đốt, Thổ Nhĩ Kỳ đã cam kết ủng hộ chính quyền Baku “vô điều kiện”. Azerbaijan và Thổ Nhĩ Kỳ đã tổ chức các cuộc tập trận chung vào tháng 7-8 và Thổ Nhĩ Kỳ đã để 2 trong số các máy bay chiến đấu F-16 của họ ở lại thành phố Ganja của Azerbaijan.
Trong khi đó, số vũ khí Ankara bán cho Baku đã tăng gấp 6 lần trong năm nay; bao gồm máy bay không người lái vũ trang Bayraktar TB2 do Thổ Nhĩ Kỳ sản xuất. “Trong giai đoạn giao tranh này, máy bay không người lái của Thổ Nhĩ Kỳ đã thay đổi cuộc chơi”, Ozgur Unluhisarcikli phân tích: “Không giống như máy bay không người lái do Israel sản xuất cho Azerbaijan, máy bay không người lái của Thổ Nhĩ Kỳ là loại máy bay sử dụng nhiều lần. Chúng cũng tỏ ra vượt trội về mặt công nghệ so với một số khí tài quân sự cũ kỹ của Armenia và là mối đe dọa nghiêm trọng đối với việc Armenia dựa vào chiến hào và các phương tiện phòng thủ thông thường. Việc chuyển giao chuyên môn quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ trong những năm gần đây là một yếu tố chính trong những thành tựu rõ ràng trên chiến trường của Azerbaijan. Cuối cùng thì điều này đã tạo nên sự khác biệt, vì lần này rõ ràng là các đơn vị quân đội của Azerbaijan đã hoạt động tốt hơn rất nhiều so với những lần trước đây”.
Giới quan sát nhận định, sự ủng hộ của Thổ Nhĩ Kỳ đối với Azerbaijan không chỉ là tình anh em.
Azerbaijan rất quan trọng đối với an ninh năng lượng của Thổ Nhĩ Kỳ và nước này cũng đang là một nhà đầu tư lớn vào nền kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ ốm yếu. Nhập khẩu khí đốt của Ankara từ Azerbaijan đã tăng 23% trong nửa đầu năm 2020. SOCAR, công ty dầu khí nhà nước của Azerbaijan, đã trở thành nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất ở Thổ Nhĩ Kỳ.
Ngoài ra, Thổ Nhĩ Kỳ cũng đặt mục tiêu trở thành một cường quốc có ảnh hưởng trong khu vực và muốn “có nhiều cổ phần hơn trong một giải pháp chính trị trong tương lai về vấn đề Nagorny-Karabakh”. “Thổ Nhĩ Kỳ tham gia vấn đề Nagorny-Karabakh với mục đích không phải là loại bỏ ảnh hưởng của Nga mà là để giành được ảnh hưởng, để Thổ Nhĩ Kỳ có được đòn bẩy đối với Nga và họ có thể dùng việc này cho những vấn đề khác ở Syria hoặc Libya”, Svante E Cornell- Giám đốc Viện Trung Á-Caucasus của Hội đồng chính sách đối ngoại Mỹ nói. Trong khi đó, Nga đang cảnh giác về việc mất ảnh hưởng ở Azerbaijan nếu như nước này có được sự hậu thuẫn vững chắc của Thổ Nhĩ Kỳ.
Nhưng cuộc xung đột Nagorno-Karabakh nếu leo thang cũng đi kèm với nhiều rủi ro cho Thổ Nhĩ Kỳ, có thể gây tổn hại thêm cho vị thế quốc tế của nước này và làm suy yếu vai trò của Ankara bất kỳ cuộc đàm phán nào. Và nếu Azerbaijan vượt qua một trong những lằn ranh đỏ của Nga, điều mà một số người suy đoán có thể dẫn đến việc lực lượng Azerbaijan chiếm lại thành phố Stepanakert lớn nhất Nagorny-Karabakh hoặc cắt đứt vòng vây khỏi các tuyến tiếp tế của Armenia. Rồi tiếp đó Moscow kích hoạt hiệp ước quốc phòng với Armenia và thay mặt nước này can thiệp quân sự. Điều này sẽ làm dấy lên triển vọng về một cuộc can thiệp trực tiếp của Thổ Nhĩ Kỳ và một cuộc đối đầu giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Nga mà cả hai nước đều không muốn.
S.Thương
