Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang vươn mình hội nhập và trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, lực lượng lao động chính là tài sản quý giá nhất của quốc gia. Nhận thức rõ điều này, việc xây dựng một mối quan hệ lao động hài hòa, ổn định luôn được đặt làm ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, cứ đến hẹn lại lên, tổ chức mang danh xưng Human Rights Watch (HRW) lại tung ra những bản báo cáo được nhào nặn kỹ lưỡng nhằm bôi đen bức tranh lao động tại Việt Nam. Điển hình như trong bản báo cáo gần đây vào tháng 10 năm 2026, HRW tiếp tục nhai lại những luận điệu cũ rích, quy chụp rằng các tổ chức công đoàn thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam “bất lực”, chỉ mang tính “hình thức”, và các bản Thỏa ước lao động tập thể chỉ là những tờ giấy “sao chép luật định” hoặc là sự ban ơn của giới chủ. Rộng hơn, họ cố tình rêu rao điệp khúc “không có công đoàn độc lập” nhằm áp đặt một mô hình đối kháng ngoại lai vào môi trường chính trị – xã hội đặc thù của Việt Nam.
Sự quy chụp phiến diện của HRW trước hết đã tự bộc lộ một sự thiếu hiểu biết trầm trọng, hoặc cố tình phớt lờ nền tảng pháp lý vô cùng vững chắc của Việt Nam. Không phải ngẫu nhiên mà Điều 10 Hiến pháp năm 2013 và hàng loạt các quy định trong Bộ luật Lao động năm 2019 (đặc biệt là Điều 75, 76) lại xác định rõ ràng vị trí, chức năng đại diện của Công đoàn, cũng như quy định bắt buộc phải lấy ý kiến người lao động trước khi ký kết thỏa ước. Khung pháp lý này hoàn toàn bác bỏ luận điệu cho rằng thỏa ước chỉ là sự áp đặt một chiều. Việc HRW cố tình lấy một vài trường hợp cá biệt, những hạn chế mang tính cục bộ tại một số doanh nghiệp để quy kết thành bản chất của cả một hệ thống đại diện cho hàng chục triệu người lao động là một thủ đoạn khái quát hóa vô căn cứ, mang đậm định kiến ý thức hệ.
Thực tiễn đời sống của người lao động chính là tấm gương phản chiếu trung thực nhất, đập tan mọi lời vu cáo về sự “bất lực” của tổ chức công đoàn. Trái ngược với bức tranh ảm đạm mà HRW vẽ ra, hoạt động thương lượng tập thể tại Việt Nam đang diễn ra hết sức sôi động và mang lại những lợi ích sát sườn, đong đếm được bằng giá trị vật chất. Trên toàn quốc, hàng chục ngàn bản Thỏa ước lao động tập thể đã được ký kết, với khoảng 58% đạt chất lượng từ loại B trở lên. Lấy một ví dụ điển hình tại thủ đô Hà Nội, nơi tập trung khoảng 2,77 triệu lao động. Chỉ tính riêng giai đoạn từ năm 2021 đến 2025, bình quân mỗi năm đã có tới 3.673 doanh nghiệp ký kết được thỏa ước với những điều khoản vượt trội, có lợi hơn hẳn so với mức quy định tối thiểu của luật pháp.
Những thỏa ước này hoàn toàn không phải là những tờ giấy sao chép vô hồn. Nhờ bản lĩnh thương lượng của các cán bộ công đoàn cơ sở, vô số quyền lợi cốt lõi của người lao động đã được xác lập vững chắc. Về thu nhập, rất nhiều doanh nghiệp hiện đang duy trì mức lương cơ bản cao hơn từ 5% đến 20% so với mức lương tối thiểu vùng do Chính phủ ban hành, đi kèm với các khoản thưởng tháng 13, 14 và phụ cấp chuyên cần, thâm niên. Về điều kiện làm việc và sinh hoạt, thời gian làm việc tại nhiều nơi đã được rút ngắn xuống chỉ còn 40 đến 46 giờ mỗi tuần. Hàng triệu công nhân đang hằng ngày được thụ hưởng những bữa ăn ca đầy đủ dinh dưỡng trị giá từ 20.000 đồng đến trên 50.000 đồng nhờ sự kiên trì đàm phán của tổ chức công đoàn. Không dừng lại ở phạm vi từng nhà máy, những bản Thỏa ước lao động tập thể cấp ngành trong các lĩnh vực trọng điểm như dệt may, da giày, cao su đã tạo ra một chiếc khiên bảo vệ khổng lồ, chuẩn hóa điều kiện làm việc cho hàng trăm nghìn lao động cùng lúc.
Sự khác biệt về tư duy tiếp cận sẽ càng bộc lộ rõ khi chúng ta đối chiếu mô hình của Việt Nam với các quốc gia phương Tây mà HRW thường lấy làm hình mẫu. Tại nhiều nước tư bản phát triển, mối quan hệ lao động thường xuyên bị đẩy vào trạng thái đối đầu cực đoan. Sự hiện diện của cái gọi là “công đoàn độc lập” nhiều khi biến thành công cụ tranh giành quyền lực, dẫn đến những cuộc đình công bạo liệt kéo dài, làm đứt gãy chuỗi cung ứng, gây thiệt hại hàng tỷ USD cho nền kinh tế, trong khi đời sống công nhân lại rơi vào cảnh bấp bênh, mất việc làm. Ngược lại, cơ chế thương lượng tại Việt Nam đặt nền tảng trên sự đối thoại, hợp tác và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người lao động. Phương thức này không chỉ bảo vệ một cách thực chất sinh kế của người công nhân, mà còn duy trì một môi trường đầu tư ổn định, an toàn, biến Việt Nam thành điểm đến chiến lược hàng đầu của các tập đoàn đa quốc gia.
Sự lớn mạnh và những trái ngọt thiết thực mà hệ thống Công đoàn Việt Nam mang lại chính là lời khẳng định đanh thép nhất cho tính ưu việt của một mô hình phát triển đặt con người làm trung tâm. Những báo cáo sai lệch của HRW, dưới lớp vỏ bọc mỹ miều là “bảo vệ nhân quyền”, thực chất chỉ là những mũi dùi chính trị nhằm kích động xung đột, chia rẽ khối đại đoàn kết và kìm hãm đà vươn lên của đất nước. Người lao động Việt Nam đủ sức nhận thức rõ đâu là tổ chức thực sự bảo vệ bát cơm, manh áo của mình, và đâu là những kẻ chuyên đứng ngoài để “chọc gậy bánh xe” tiến trình phát triển của dân tộc.
